Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Wydawnictwo Prószyński i Spółka. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Wydawnictwo Prószyński i Spółka. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 12 listopada 2017

Zbyt długa partia szachów, czyli "Z jednym wyjątkiem" Katarzyny Puzyńskiej

K. Puzyńska, "Z jednym wyjątkiem", Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2015.

Powieści Katarzyny Puzyńskiej, opowiadające o sympatycznych policjantach ze wsi Lipowo, na stałe zagościły w moich czytelniczych planach. Nie uważam ich, co prawda, za arcydzieła, ale są w moim mniemaniu na tyle swojskie i emocjonujące, że daję się wciągnąć w ich mały świat. "Z jednym wyjątkiem" to czwarty tom tej serii i muszę przyznać, że Puzyńska niezmiennie trzyma poziom.
W okolicach Lipowa zostaje zamordowana kwiaciarka w podeszłym wieku. Nie dość, że jej ciało specjalnie upozowano po śmierci to jeszcze na stole ustawiono szachownicę, na której bierki zostały rozmieszczone w charakterystyczny sposób. Kto mógł zabić samotną kwiaciarkę? Odpowiedzi na to pytanie zaczynają szukać policjanci z Lipowa. Po wnikliwych przesłuchaniach okazuje się, że kobieta miała sporo wrogów i zamieszała się w kilka niejednoznacznych spraw. W rozwiązaniu zagadki, jak zwykle, policjantom przeszkadzają problemy osobiste i dylematy, z którymi muszą się zmierzyć. 
Ten, kto czytał choć jeden tom sagi o policjantach z Lipowa wie, że po Puzyńskiej można się spodziewać niespodziewanego. I owszem, prawie do końca nie domyślałam się, kto zabił. Uświadomiłam sobie za to, że świat szachów może być całkiem fascynujący - przynajmniej dla tych, którzy potrafią w nie grać. Sama znam jedynie zasady tej skomplikowanej gry, dlatego z zaciekawieniem poznawałam różne szachowe historie. Przynajmniej te współczesne. Ponieważ przeplatająca fabułę historia sprzed ponad stu pięćdziesięciu lat po pewnym czasie robi się nużąca i niepotrzebnie przeciąga fabułę. Poza tym, moim zdaniem, naprawdę niewiele wnosi do całej opowieści. Wróćmy jednak do śledztwa. W tym przypadku Puzyńska zaprezentowała nam ciekawą i szeroką gamę bohaterów, którzy trochę nawiązują do stereotypów, by jednocześnie w niektórych aspektach je łamać. Mamy więc pustą blondynkę z tipsami, jej chłopaka -dresiarza, który kocha przyrodę niczym rasowy lewak i milicjanta na emeryturze, tęskniącego za zasadami starego systemu. Warto wspomnieć też o ofierze i jej koleżance, czyli dwóch walecznych emerytkach, które zamiast dołączyć do toruńskiej armii, zajmują się ekologią. Ponadto, w trakcie śledztwa przekonujemy się, że komisarz Klementyna Kopp może być nierozsądna i posiada więcej tłumionych uczuć, niż można się było spodziewać. A główny bohater - Daniel Podgórski odrywa się od sprawy, by lepiej poznać swojego syna, o którego istnieniu, do niedawna, nie wiedział. Jego pojawienie się sprawia, że policjant jest zupełnie zdezorientowany i próbuje rozwiązać zarówno kwestię związaną z kontaktami z chłopakiem, jak i z rozwijaniem jego dotychczasowego związku. Wątki obyczajowe w powieściach Puzyńskiej są zazwyczaj ciekawe i tak jest i w tym tomie. Nawet duża część zagadki kryminalnej oscyluje wokół relacji i konfliktów rodzinnych. "Z jednym wyjątkiem" jest książką, którą czyta się lekko, szybko i przyjemnie, choć ma ona, oczywiście, swoje zgrzyty.  Takie jak irytujący język, jakim posługuje się Klementyna Kopp. Można go jednak usprawiedliwić kreacją tej postaci.
Mamy przed sobą wiele długich jesiennych i zimowych wieczorów. Jeśli chcecie kilka z nich spędzić na lekkiej, emocjonującej i całkiem zabawnej lekturze, "Z jednym wyjątkiem" Katarzyny Puzyńskiej to dobry wybór. Ja z pewnością sięgnę po kolejne tomy. Jeden, z autografem autorki, już czeka na mnie na półce :)

niedziela, 15 października 2017

Kilka słów bolesnej prawdy, czyli "Jak uleczyć fanatyka?" Amosa Oza

A.Oz, "Jak uleczyć fanatyka?", tłumaczenie D. Sękalska-Wojtowicz, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2006.

Z czym kojarzy nam się fanatyk? Z islamskim terrorystą, wyznawcą jedynej słusznej partii, kibicem sportowym, szalonym głosicielem wyższości aktywności fizycznej nad spożywaniem cukru i glutenu... Każdy z nas ma własne skojarzenia i są one mniej lub bardziej słuszne. Przypuszczam, że z boku niektórym też mogę wydawać się fanatyczną feministką albo fanatyczną miłośniczką powieści Knausgårda. Nie dziwi mnie to. Wszyscy odnosimy się do tego, co znamy i opowiadamy o tym z naszego punktu widzenia. Tak też zrobił izraelski pisarz i wykładowca - Amos Oz w swoich esejach zawartych w książce "Jak uleczyć fanatyka?"- opowiedział o fanatyzmie ze swojego punktu widzenia. Jednak jako, że przygląda się konfliktom różnego rodzaju fanatyków od dłuższego czasu, w swoich tekstach nie udziela nam łatwych odpowiedzi.
Trzy eseje zawarte w "Jak uleczyć fanatyka?" początkowo były wykładami. Amos Oz wygłosił je w Tybindze w 2002 roku, krótko po ataku na World Trade Center. Właśnie wtedy fanatyk zaczął się większości mieszkańców zachodniego świata kojarzyć z islamskim terrorystą. Jednak autor nie porusza tego tematu. Mówiąc o fanatyzmie odwołuje się przede wszystkim do sytuacji na Bliskim Wschodzie, którą zna z autopsji. I zamiast odpowiedzieć na pytanie "Jak uleczyć fanatyka?" odpowiada na to "Jak fanatykiem nie zostać?".
Fanatyk jest zazwyczaj niewolnikiem jednej książki, ewentualnie jednej idei. Dlatego też Oz, podając dość oczywiste sposoby na wykształcenie w człowieku pluralistycznych poglądów, opowiada jak został pisarzem i na ile umiejętność wczuwania się w sytuację innych ludzi, ułatwia życie wśród fanatyków. Wszystkie jego poglądy wydają się być wyważone i nie skłaniają nas do buntu wobec wypowiadanych słów. Oz, w przeciwieństwie do fanatyków, nie jest populistą. Nie boi się powiedzieć, że winą za konflikty powinno się obarczać obie strony. Na tej kanwie stara się budować kompromisy. Jest to doskonale widoczne, gdy opowiada o konflikcie na Bliskim Wschodzie, który zdaje się w kilku zdaniach rozwiązywać za pomocą kompromisu. Tylko kompromis ma to do siebie, że boli obie strony, dlatego zazwyczaj nikt nie chce się na niego zgodzić. Szczególnie, że osoba dochodząca do kompromisu to wręcz antyteza fanatyka. Jeśli szukamy w tej książce prostej odpowiedzi na pytanie "Jak uleczyć fanatyka" możemy powiedzieć, że ucząc go pluralistycznego myślenia. Niestety, jak doskonale wiadomo, jest to niemal niewykonalne przez co zaostrzane przez lata konflikty rzadko kończą się kompromisem. Same rozważania Oza na temat Bliskiego Wschodu pokazują także coś, czego nie chcemy dostrzegać na co dzień - rolę Europy w samym stworzeniu tamtego konfliktu. Nie chcę tutaj upraszczać historycznych niuansów, ale samo stworzenie państwa Izrael można uznać za konsekwencję antysemityzmu. Warto dowiedzieć się o tym nieco więcej od człowieka, który musi sobie z takimi problemami radzić.
"Jak uleczyć fanatyka?" Amosa Oza to trzy wciągające eseje napisane pięknym językiem. Mimo, że pochłania się je szybko, nie można przestać o nich myśleć przez dłuższy czas. I właśnie po ty, by mogły wzbudzić w nas refleksje, warto poświęcić im kilka dłuższych chwil.

poniedziałek, 18 września 2017

O współczesnym niewolnictwie sankcjonowanym przez religię i prawo, czyli "Bunt. O potrzebie rewolucji seksualnej na Bliskim Wschodzie." Mony Eltahawy

M.Eltahawy, "Bunt. O potrzebie rewolucji seksualnej na Bliskim Wschodzie", tłumaczenie M.Juszkiewicz, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2016.

To nie będzie zwykła recenzja. Raczej tekst ulepiony z frustracji i bezsilności. Z nieznośnej świadomości, że są miejsca, w których kobiety mają jeszcze gorzej od nas, Polek, i nie mają prawa protestować. I choć przypuszczam, że i nam niedługo się to prawo odbierze, dzisiaj będę pisała o bardziej uciśnionych. Przeczytałam książkę Mony Eltahawy "Bunt. O potrzebie rewolucji seksualnej na Bliskim Wschodzie" i mam wielką ochotę się zbuntować.
Ile można zrobić dla władzy? Dla ideologii? Czy zniewolenie połowy społeczeństwa nie jest wysoką ceną? Czy okaleczanie dzieci to za mało? Dlaczego więc nie mówimy nic, kiedy w krajach Bliskiego Wschodu kobiety traktowane są tak jak do niedawna niewolnicy? Nie mają prawa podejmować własnych decyzji, samotnie wychodzić z domu, władać własnym ciałem, a nawet jeździć samochodem. Stają się niewolnikami mężczyzn, prawo szariatu zezwala na znęcanie się nad nimi, a sądy uparcie twierdzą, że słowo kobiety równoważne jest połowie słowa mężczyzny. I wszystko to jest akceptowane przez większość obywateli, ponieważ dyskryminację usankcjonowała religia.
Nigdy nie zrozumiem lęku przed obrażaniem czyiś uczuć religijnych. Szczególnie, że często używa się własnego wyznania do czynienia zła. I nie mówię tu tylko o muzułmanach, ale i katolikach, którzy ograniczają wolność polskich kobiet dla własnych poglądów, których źródeł można dopatrywać się w tekstach liczących sobie tysiące lat. Niestety, muzułmanie zdają się być do swojej religii aż nazbyt przywiązani i większość z nich, nie potrafi podchodzić do niej na chłodno, bez zbędnych emocji. Dlatego też przestałam wierzyć, że piekło zgotowane tamtejszym kobietom uda się łatwo zamienić w raj. Są jednak muzułmanki, które pragną walczyć o siebie. Czasami na małą, a czasami na wielką skalę. Przypomnijmy sobie Arabską Wiosnę. W większości państw, gdzie miała miejsce, na ulice wychodziły także kobiety, które pragnęły walczyć także o swoje prawa. I jak to się skończyło? Nie tylko niewiele zmieniła się sytuacja kobiet w tych krajach, ale także podczas samych protestów stawały się one ofiarami wojska i współprotestujących mężczyzn. W końcu demonstracja to doskonały sposób na podszczypywanie, dotykanie i molestowanie kobiet, którym wydaje się, że mają prawo wyrażać własne zdanie i pojawiać się na ulicy. Dręczenie i molestowanie seksualne to codzienność kobiet na Bliskim Wschodzie. A najgorsza jest stojąca za tym hipokryzja. Bowiem ci, którzy zmuszają te kobiety do okrywania się od stóp do głów, twierdząc, że wodzą mężczyzn na pokuszenie, nie potrafią powstrzymać się przed dotykaniem, nawet kiedy kobiety są zakryte. Tutaj objawia się kolejny element życia kobiet na Bliskim Wschodzie, który zatrważa mnie do głębi. Otóż, dziewictwo córki jest tutaj sprawą honorową, dobrem rodzinnym, cenniejszym niż złoto. To zaprzecza ludzkiej wolności. Każdy, polityk, kapłan czy rodzić, który uzurpuje sobie prawo do decydowaniu o życiu seksualnym kobiet odbiera im człowieczeństwo i jednocześnie ustanawia siebie uzurpatorem ludzkiej wolności. Właśnie takimi handlarzami niewolników otoczone są tamtejsze kobiety. Należą do nich ich bliscy, rodziny, również inne kobiety, które same przeżyły horror obrzezania i zniewolenia i dla wpojonego im do głów honoru i religii są zdolne do zrobienia tego samego własnym córkom. Mona Eltahawy opowiada w swojej książce o wszystkich tych społecznych patologiach. Dodaje jednak wątki osobiste. Opisuje to, jak ona, nie rezygnując z bycia muzułmanką, walczyła z samą sobą by zdjąć z głowy chustę i nie obawiać się wyjść bez niej na ulicę. Mówi, ile razy stałą się ofiarą przemocy seksualnej tylko dlatego, że jest kobietą i wychodzi do miasta bez towarzystwa mężczyzny. Przyznała, że religijni muzułmanie nie powstrzymują się od molestowania kobiet nawet podczas pielgrzymki do Mekki. Opowiada o szeregu własnych tragedii i latach walki o to, by być feministką i muzułmanką jednocześnie. I choć większości z nas wydaje się to sprzecznością, okazuje się, że można to pogodzić, a Eltahawy jest tego sztandarowym, acz nie jedynym przykładem.
Dlaczego to wszystko piszę? Ponieważ nienawidzę niewolnictwa. Ponieważ chciałabym, aby ktoś wreszcie przestał zasłaniać się uczuciami religijnymi i kulturą podczas rozmowy na temat sytuacji kobiet na Bliskim Wschodzie. Ponieważ dzięki książce Eltahwy wiem więcej o tym, jak wygląda życie kobiety w państwie wyznaniowym (nie tylko islamskim) i chciałabym, aby tę przestrogę wzięli sobie do serca ci, przyklaskujący najbardziej patriarchalnym i szowinistycznym przedstawicielom władzy i kleru w Polsce, na których polecenia "dobra zmiana" zmienia życie polskich kobiet na gorsze.

niedziela, 27 sierpnia 2017

O nienawiści zrodzonej z błędu, czyli "Trzydziesta pierwsza" Katarzyny Puzyńskiej

K.Puzyńska, "Trzydziesta pierwsza, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2017.
Czy są jeszcze tacy, którzy nie słyszeli o Katarzynie Puzyńskiej? Przypuszczam, że w środowisku miłośników literatury ze świecą szukać kogoś, kto o niej nie słyszał. Pierwszy raz o tej pisarce czytałam w 2015 roku na portalu NaTemat, gdzie twierdzono, że zostanie gwiazdą. Nie uwierzyłam. W mojej głowie nie mieściło się, że można stworzyć kilka części opowieści kryminalnej, której akcja ma miejsce na polskiej wsi. Potem przesłuchałam wszystkie powieści Camilli Lackberg i stwierdziłam, że małe miejscowości mają potencjał. Dlatego też dałam szansę Puzyńskiej. Niedawno przeczytałam trzeci tom jej cyklu - "Trzydziesta pierwsza".
Zbliżają się święta. W Lipowie nie jest to jednak czas pozbawiony trosk. Z więzienia ma wyjść podpalacz i morderca, winny śmierci czterech osób, w tym trzech lokalnych policjantów. Historia ta od lat elektryzuje całą wieś i wszystko wskazuje na to, że może dojść do linczu. Policja z Lipowa nie ma najmniejszej ochoty na ochronę byłego więźnia - na komendzie pracują rodziny zmarłych w pożarze policjantów. Ponadto do wioski przyjeżdżają tajemniczy Szwedzi, którzy grożą jednemu z mieszkańców, który przypadkowo jest bratem mordercy. Sensacją staje się także pojawienie się znanego naukowca, mającego za cel zbadanie osady, w której wiele lat wcześniej miała swoją siedzibę sekta.
Do kryminałów Puzyńskiej wróciłam po dłuższej przerwie. "Motylka" i "Więcej czerwieni" znam z audiobooków. Pozostałe części nie były wtedy jeszcze dostępne w wersji audio, choć przed chwilą sprawdzałam i okazało się, że "Trzydziestą pierwszą" już nagrali. Wcześniej udało mi się jednak upolować tę książkę w bibliotece i dałam się wciągnąć w perypetie policjantów z Lipowa. Co jest takiego pociągającego w tych małomiasteczkowych kryminałach? Trudno powiedzieć. Chciałabym stwierdzić, że to, iż zbrodnia nie jest wyłącznym udziałem wielkich miast, ale kiedy czytałam inny kryminał, którego akcja miała miejsce dziesięć kilometrów od mojego domu, nie wydawało mi się to aż takie fascynujące. Bardziej prawdopodobna wydaje mi się teoria, że Lipowo to taki polski mikrokosmos. Mieszkający w nim ludzie nie są ani lepsi, ani bardziej fascynujący od nas, większość nie potrafi pilnować własnego nosa, a ich troski są dostępne przeciętnemu człowiekowi. Książki Puzyńskiej są po prostu swojskie, jednak do tej specyficznej swojskości dodają element atrakcyjny - tajemnice, historie sprzed lat, zbrodnie, chęć zemsty. Dzięki temu zwyczajność wydaje się być nadzwyczaj interesująca. Skupmy się jednak na "Trzydziestej pierwszej". To dobrze napisany kryminał, który potrafi wciągnąć. Ma, co prawda, pewne elementy, który irytują moją literackie oko, ale nie jest to coś, czego nie da się przetrwać. Mam na myśli nieustanne przedstawianie bohaterów w stylu "młodszy aspirant Daniel Podgórski" - w wersji audio było to bardzo pomocne, jednak na papierze wydaje się zbędne. Wystarczyłoby imię lub nazwisko. Nie jest to jednak zabieg, który pogrąża całą książkę. "Trzydziesta pierwsza" jest bowiem interesującą opowieścią o zemście, błędach, karze, winie i konsekwencjach cudzych czynów. Trudno przeanalizować wątki fabularne bez zdradzania zbyt wielu tajemnic. Wspomnę jednak o skomplikowanych relacjach rodzinnych i nienawiści, z którą trudno jest żyć. Potrafi ona doprowadzić do podejmowania decyzji niszczących życie wielu niewinnych ludzi i to czasami przy użyciu środków prawnych. Ma ją w sobie każdy z bohaterów. Jedni żywią ją do mordercy ojca czy męża, czy żony, inni do tych, którzy sprawili, że ich życie znacznie odbiegało od normy. Trzeba bowiem pamiętać, że często w poczet ofiar należy zaliczyć również rodzinę przestępcy - ludzi narażonych na ostracyzm społeczny i konieczność życia ze świadomością, że coś w ich otoczeniu mogło sprawić, że ich bliscy zeszli na ścieżkę zbrodni. Dlaczego postrzegamy ludzi przez pryzmat cudzych win, a nie ich własnych uczynków? Drugim ważnym wątkiem jest wpływ przeszłości na nas samych - strata może wzbudzać w nas złość, frustrację lub rozpacz. Każda żałoba musi jednak zostać przepracowana, inaczej nigdy nie uda się wrócić do normalnego życia. Widać to doskonale po zachowaniu niektórych bohaterów książki. Pozwolę sobie wspomnieć o nowej bohaterce cyklu - policjantce Emilii Strzałkowskiej. Choć z początku jej postać wydawała mi się interesująca głównie ze względu na jej dziwne relacje z synem, któremu daje za dużo wolności, jednocześnie nieustannie go okłamując. Potem jednak okazuje się, że jej pojawienie się w Lipowie może wiele namieszać. W kontekście całego cyklu warto napomknąć o tym jak wiele dobrego dał tej części brak postaci partnerki aspiranta Podgórskiego - Weroniki Nowakowskiej. Ta niedopasowana do wiejskiej rzeczywistości kobieta zazwyczaj niezwykle mnie irytowała - bez niej książkę czytało się z dużo większą przyjemnością.
"Trzydziesta pierwsza" Katarzyny Puzyńskiej to emocjonujący kryminał, który z pewnością trafi w gusta miłośników cyklu o policjantach z Lipowa. Jeśli jednak nie mieliście wcześniej do czynienia ze swojskimi kryminałami tej autorki - zacznijcie od "Motylka", bowiem lipowskie opowieści najlepiej poznawać od początku. 

sobota, 10 czerwca 2017

Nie ma czegoś takiego jak zapomnienie, czyli "MaddAddam" Margaret Atwood

M.Atwood, "MaddAddam", tłumaczenie T.Wilusz, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2017.

Każda trylogia ma swój koniec, czasami lepszy, czasami gorszy. Trudno zamknąć historię, którą czytelnicy żyją i której wyczekują. Dlatego też często można poczuć niedosyt i rozczarowanie po zakończeniu ostatniego tomu. W przypadku "MaddAddama" Margaret Atwood jest jednak zupełnie inaczej. 
W trzecim tomie trylogii losy resztek ludzkości, której udało się przetrwać śmiertelną zarazę, opowiada Toby. Przybliża nam ona nie tylko, tworzoną na bieżąco, opowieść o przetrwaniu kilku, pozostałych przy życiu, ludzi, ale i o Derkaczanach, nowej rasie, mieszkającej od niedawna tuż przy obozie niedobitków. Ma to niebagatelny wpływ zarówno na jednych, jak i na drugich. Toby nie skupia się jednak jedynie na teraźniejszości. Dzięki jej opowieściom poznajemy pełną przygód przeszłość Zeba i jego skomplikowane stosunki z pojawiającym się w poprzednich tomach Adamem Pierwszym. Mimo pozornie spokojnej egzystencji, życie ocalałych jest cały czas zagrożone. Wokół obozu kręcą się pozbawieni moralności paintbólowcy, którym także udało się przeżyć oraz zmutowane, niezwykle inteligentne świnie, zdolne do strategicznego myślenia i planowania kolejnych ataków.
"MaddAddam" dorównuje pozostałym częściom trylogii pod tym samym tytułem. Każdą z tych powieści można określić majstersztykiem samym w sobie, a w całości tworzą one postapokaliptyczny świat, który jest nie tylko przestrogą dla ludzkości, ale i literacką ucztą. Trzeci tom trochę mnie wzburzył ze względu na relację ludzi i Derkaczan. Ci drudzy mieli być następcami ludzkości, wolnymi od agresji, głodu, zabobonu, czy pożądania. Jednak ich genom budowany był na bazie ludzkiego DNA i z czasem okazuje się, że nie dało się do końca wyeliminować w nich tego, co my nazywamy człowieczeństwem. Uwidacznia się to właśnie w kontakcie z ludźmi. Powstaje system wierzeń i obrzędów, które nam wydają się irracjonalne, ale dla Derkaczan stanowią kolebkę religii. Przejmują oni również ludzkie zachowania, wynalazki i po części kształtują swoje życie na obraz i podobieństwo człowieka. To zatrważające z perspektywy nowego początku, ponieważ rasa przyszłości już na wstępie obciążona zostaje ludzkimi słabościami, determinują ich nasze potrzeby i cywilizacyjne błędy. Przede wszystkim jednak ludzkość wprowadziła w nieskalany świat Derkaczan poczucie zagrożenia, zmieniając ich życie o sto osiemdziesiąt stopni.
Powieść Atwood mówi też wiele o egzystencji w obliczu w nieustannego zagrożenia. Podkreśla to historia Zeba, który niemal całe dorosłe życie uciekał, zmieniając miejsca pobytu i cele, a także tracąc możliwość przywiązania się do kogoś na stałe. Fakt, że staje się on jednym z idoli Derkaczan, tylko podkreśla wpływ ludzkości na to, co może nadejść. Muszę jednak przyznać, że poza historią Zeba, powieść nie jest bogata w sensacje i dramatyczne zwroty akcji. Nie uważam jednak, by była to wada, raczej podkreślenie tego, że nawet po katastrofie życie toczy się dalej, a świat pozbawiony mediów, maszyn i pędu za pieniądzem, jest po prostu normalny i spokojny, nawet jeśli gdzieś, z tyłu głowy, cały czas czuje się przerażający lęk przed jutrem. Trylogia Atwood to powrót do początków, do kolebki ludzkości. Tylko tym razem jej prekursorzy muszą zdecydować czy pragną być ludźmi, czy bogami. Moim zdaniem, ich wybór jest błędny. W przeciwieństwie do ponurej diagnozy naszego świata, jaki daje nam autorka.
Margaret Atwood stworzyła trzytomową antyutopię po to, by nas przestrzec przed zniszczeniem planety, na której dane jest nam żyć i całego środowiska naturalnego z powodu chorego pędu za technologią, rozrywką i bogactwem. Nasze życie może się skończyć w każdej chwili, staniemy się ułamkiem procenta wśród miliardów ofiar wielkiej katastrofy. Tylko wszyscy będziemy za ten kataklizm jednakowo odpowiedzialni.

wtorek, 23 maja 2017

"Rok potopu" Margaret Atwood, czyli kilka słów o religii w obliczu katastrofy

M.Atwood, "Rok potopu", tłumaczenie M. Michalski, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2017.

Margaret Atwood zachwyciła mnie niedawno pierwszym tomem trylogii MaddAddam. Dlatego też nie zwlekałam z sięgnięciem po kolejny. Nie rozczarowałam się. "Rok Potopu", przedstawiający historię innych bohaterów, którzy tak jak Jimmy z "Oryksa i Derkacza" przeżyli zarazę, zachwyca i wprowadza nas w świat ekosekt i nocnych klubów, które są sobie bliższe, niż może się wydawać.
"Rok potopu" to historia opowiadana z perspektywy dwóch bohaterek. Toby, członkini sekty Bożych Ogrodników, ukrywa się w luksusowym spa, w którym pracowała. Za pożywienie służą jej zrobione wcześniej zapasy i wybrane przez tę znającą się na ziołach kobietę, organiczne kremy. W kapsule do kwarantanny w jednym z nocnych klubów siedzi Ren. Dziewczyna jest tam uwięziona i nie ma pewności, czy jej przyjaciółka - Amanda, jedyna osoba, która może ją uwolnić, jeszcze żyje. A zapasy jedzenia kurczą się z dnia na dzień. Obie kobiety nie tylko opowiadają nam historię swoich zmagań w czasach postapokaliptycznych, ale także nawiązują do przeszłości, która niejednokrotnie je złączyła.
Jeśli myślicie, że "Oryks i Derkacz" to majstersztyk, sięgnijcie po "Rok potopu". Jest jeszcze lepiej. Przyznam szczerze, że trochę boję się przeczytać "MaddAddama", którego mam już na półce, bo jeśli tendencja wzrostowa się utrzyma, połknę tę książkę w jedną noc. W drugim tomie swojej trylogii Atwood prezentuje nam życie ludzi spoza zamkniętych kompleksów dla bogatych naukowców. Okazuje się, że choć plebsopolie nie są tak straszne, jak w opowieściach Jimmy'ego z pierwszego tomu, przemoc, ubóstwo i demoralizacja są w nich na porzątku dziennym. W takim właśnie środowisku dorastała starsza z bohaterek - Toby. Kobieta, po stracie matki i ojca, pracowała w najpodlejszym z miejsc, by przetrwać. Kiedy jej życie stało się nieustającym pasmem udręk, znalazła schronienie w siedzibie sekty, łączącej ekologię z chrześcijaństwem. Nie wierzyła im, ale w ich towarzystwie czuła się bezpieczna. Przeszła tyle, by za owe bezpieczeństwo przehandlować wolność i przekonania. Wykorzystała swoją wiedzę, by polepszyć sytuację życiową. Znalazła przyjaciół, straciła ich i z zadziwieniem stwierdziła, że sekta zapowiadająca potop bez wody, miała rację. Toby jest niezwykłym przykładem człowieka, który bez względu na okoliczności, zawsze wypłynie na powierzchnię. Przez całe życie walczy, rzadko zdarza jej się wygrać, ale zawsze udaje jej się przeżyć, ponieważ twardo stoi na ziemi. Ren jest jej przeciwieństwem - wieczna kukiełka, wieczna ofiara, wiecznie niekochana. Za wszelką cenę szuka pomocy i poczucia bezpieczeństwa. Klub ze striptizem, wbrew pozorom, jej je dawał. Poprzez ułudę bycia potrzebną, niezastąpioną, członkinią pararodziny. Kiedyś czymś takim była dla niej sekta. Ta sama, do której należała Toby. Tam znalazła ludzi bliższych i bardziej opiekuńczych niż jej rodzona matka. Jednak "Rok potopu" to nie tylko powieść o tym, jak poszczególne jednostki zachowują się w obliczu tragedii i samotności. To także historia o roli religii w ludzkim życiu. O tym, że może ona być ratunkiem, ograniczeniem, nośnikiem przestrogi czy nauczycielką życia. Boży Ogrodnicy to ekosekta. I jakkolwiek element religijny, czy sekciarski wydaje się tu być szkodliwy, ekologiczne podejście do życia jest najważniejszym przesłaniem tej książki. Szczególnie, kiedy domyślimy się, dlaczego bohaterki powieść Atwood przeżyły apokalipsę. "Rok potopu" opowiada również o czasach po katastrofie. O tym, jak wcześniejsze zahartowanie, pomaga poradzić sobie w najgorszej sytuacji. A także o sile wspólnoty, która potrafi w imię wspólnego celu wstać z martwych. 
Atwood w "Roku potopu" daje nam wskazówki, pomagające nie dopuścić do zbliżającej się katastrofy. Zawiera je jednak w tak błyskotliwej i dobrze obmyślonej opowieści, że trudno nie wziąć ich sobie do serca. Ponieważ ta powieść nie jest jedynie przestrogą. Jest przede wszystkim arcydziełem współczesnej literatury.

czwartek, 4 maja 2017

O takiej pięknej katastrofie, czyli "Oryks i Derkacz" Margaret Atwood

M.Atwood, "Oryks i Derkacz", tłumaczenie M.Hesko-Kołodzińska, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2016.

Jak może się czuć ostatni człowiek na Ziemi? Zagrożony, samotny, pozbawiony nadziei... A co jeśli ma jeszcze zadanie do wykonania? Margaret Atwood w powieści "Oryks i Derkacz" opisuje historię takiego człowieka i wprowadza czytelnika w świat, który nie tylko przeraża, ale i zmusza do zastanowienia się nad tym, co robimy z naszym domem, Ziemią.
Głównym bohaterem pierwszego tomu trylogii Margaret Atwood jest Yeti. Nie jest to jednak legenda z Himalajów. Yeti niegdyś, w czasach przed wielką zarazą, był Jimmym. Teraz został prawdopodobnie jedynym człowiekiem na Ziemi. Pod swoją opieką ma grupkę genetycznie zmodyfikowanych następców ludzkości, którzy w nowych warunkach radzą sobie znacznie lepiej niż on. Yeti, pragnąc zaspokoić swoje podstawowe potrzeby wyrusza w podróż do ruin dawnego świata. Podczas wędrówki wspomina swoje życie i zastanawia się nad tym, co doprowadziło do katastrofy. Wraca także pamięcią do ludzi, którzy są jej winni i szuka nadziei na to, że może być lepiej. 
Świat sprzed katastrofy, zarysowany przez autorkę, to nasza niedaleka przyszłość. Wszystko wydaje się znajome, ale jednak trochę inne. Modyfikacje genetyczne towarzyszą ludzkości na każdym kroku, syntetyczne jedzenie staje się normą, ale zasobów i tak brakuje, więc wszędzie, poza specjalnie ochranianymi ośrodkami badawczymi, jest bardzo niebezpiecznie. Coraz częściej atakują ludzkość zmutowane bakterie i wirusy. Trudno nie zauważyć, że świat zbliża się do upadku. Właśnie w takich warunkach dorasta Jimmy i jego przyjaciel - Derkacz. Ten pierwszy nie należy do orłów, ale ma bardzo dobrze rozwiniętą inteligencję emocjonalną. Drugiego możemy nazwać geniuszem, który mimo wielkiej wyobraźni, nie potrafi radzić sobie z ludźmi. Tego, że przerażająca idea zrodziła się w umyśle geniusza, możemy się domyślić już na samym początku. Narrator pozwala nam jednak poznać większość jego historii. Przecież kiedyś Derkacz musiał być normalnym chłopcem. Czy zniszczył go świat, który poprzez nadmiar brutalności, pornografii i głupoty całkowicie wypaczył w nim moralność? Ciekawym jest obserwowanie genialnego naukowca z perspektywy dzieła jego życia. Derkaczanie, następcy ludzkości, są bowiem genetycznie pozbawieni naszych największych wad: agresji, popędu seksualnego niezwiązanego z okresem godowym, egoizmu, wiary w boskość. Co mówi to o ich twórcy? I czy istoty stworzone na kanwie człowieka, tworzące struktury plemienne, widzące na co dzień ruiny dawnego świata, będą zdolne do powstrzymania się od rozwijania kolejnej cywilizacji?
Powieść Atwood opowiada jednak nie tylko o katastrofie i tym, co do niej doprowadziło. Nie jest jedynie dywagacją dotyczącą tego, gdzie popełniliśmy błąd. Choć w niektórych dziedzinach wyraźnie widać, że to, co doprowadziło ludzkość do równi pochyłej, miało już miejsce. Atwood daje nam również lekcję do odrobienia. Przecież jest tyle rzeczy, które możemy powstrzymać. Czy naprawdę musimy za wszelką cenę ingerować w ewolucję gatunku ludzkiego? Nie łatwiej byłoby na chwilę zwolnić, zapomnieć o pieniądzach, i po prostu, racjonalnie i sprawiedliwie korzystać z zasobów, jakie mamy? Czy ignorowanie środowiska naturalnego wyjdzie nam na zdrowie? Czy zabawa kodem genetycznym może obyć się bez konsekwencji? Czy czasami nie lepiej poświęcić trochę sił na ratowanie innych gatunków zamiast wydawać majątek na wydłużenie ludzkiej młodości? Atwood w "Oryksie i Derkaczu" pozwala nam także przysłuchiwać się lekcjom, jakie Yeti daje nowym mieszkańcom Ziemi. Trudno nie zauważyć przewartościowania u człowieka, który niegdyś zachwycał się zdobyczami cywilizacji, a teraz mówi otwarcie o szanowaniu każdego elementu świata ożywionego.
Najwięcej refleksji wzbudza jednak to, w jak piękny sposób Atwood opisuje katastrofę. Robi to na tyle obrazowo, że czasami miałam wrażenie, że to nie Yeti, a ja wędruję po zgliszczach świata, który mógłby być moim własnym. W "Oryksie i Derkaczu" nie brak także subtelnego humoru, dającego nadzieję na to, że katastrofa nie jest definitywna.
Margaret Atwood napisała powieść postapokaliptyczną. Nie jest to jednak pusta opowieść o świecie opanowanym przez roboty, ale prawdopodobna diagnoza tego, co może stać się z ludzkością, jeśli nie powstrzyma swoich zapędów. "Oryks i Derkacz" to książka, której łatwo nie pozbędziecie się z głowy. Ale warto ją do tej głowy wpuścić i spojrzeć z boku na to, co na co dzień spychamy na margines świadomości. To lektura warta przeczytania. Ponieważ opis katastrofy stworzony przez Atwood naprawdę wciąga i sprawia, że tragedia wydaje się niemal tak piękna, jak straszna.