Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura anglojęzyczna. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura anglojęzyczna. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 21 sierpnia 2017

Impresje dla ludzi o specyficznej wrażliwości, czyli "Morderstwo w ciemności" Margaret Atwood

M.Atwood, "Morderstwo w ciemności", tłumaczenie A. Żurkowska-Madziarska, Wydawnictwo Bellona 2009.

Margaret Atwood dołączyła niedawno do grona moich ulubionych pisarek. Zarówno trylogia "MaddAddam" jak i "Opowieść podręcznej" wstrząsnęły mną do głębi. Dlatego też dałam szansę opowiadaniom tej autorki zatytułowanym "Morderstwo w ciemności". Po ich przeczytaniu stwierdzam, że dobrym pisarzom też zdarza się mnie rozczarować, choć niekoniecznie z własnej winy. 
Opowiadania zawarte w tym zbiorze poruszają wiele różnorodnych tematów, od dzieciństwa po przemijanie, od miłości do tęsknoty. Teksty te są różnego rodzaju migawkami z życia, strzępkami rzeczywistości, wspomnieniami - drobnostkami przebijającymi się przez prozę codzienności opisanymi i ujętymi w ramy opowiadania, z którego zdają się wymykać.
O ile opis brzmi całkiem ciekawie, całość mnie rozczarowała. Właściwie to, co ujęłam w tych krótkich zdaniach to wszystko, co jestem w stanie powiedzieć na temat tego zbioru. Nie zrozumcie mnie źle, nie mogę zarzucić autorce braku kunsztu pisarskiego. W kwestii formalnej te teksty to majstersztyki. Ale zdają się przelatywać mi przez palce, przez głowę, nie zatrzymują się tam nawet na tak długo, bym potrafiła się do nich odnieść. Przeczytanie tych miniatur nie zajęło mi wiele czasu, ale liczyłam na to, że coś mi po nich zostanie. Choćby kobieca delikatność w okalaniu rzeczy słowem lub absurd opisywanych zdarzeń. Wiem, że te elementy można odnaleźć w słowach Atwood, ale nie jestem zdolna ich przywołać. Być może to jedne z tych tekstów, do których trzeba wracać wielokrotnie, by w pełni je pojąć. Te specyficzne impresje, często niezrozumiałe, zbyt niejasne, by dowiedzieć się o czym opowiadają, nie trafiają w mój gust. Mają w sobie coś z ulotności poezji, a ja nie mam ani krztyny poetyckiej wrażliwości. Dlatego po części zazdroszczę tym, którym uda się przywiązać do tych tekstów. Było tam jednak coś, co nawet mi udało wychwycić - relacje międzyludzkie, kwintesencja damsko-męskiej niejednoznaczności i smutek czy niedowierzanie, kiedy wszystko się kończy. Nasza naiwność w twierdzeniu, że między kobietą a mężczyzną zawsze wszystko będzie takie samo, nie osłabnie ani ogień, ani zaangażowanie, jest śmieszna. Jednak w impresjach Atwood możemy doświadczyć każdego z tych miłosnych etapów w ich esencji. I to jest właśnie w nich piękne.
Napisałam, ze jestem rozczarowana opowiadaniami Atwood i zdania nie zmienię. Jednak śmiem przypuszczać, że większość tego rozczarowania zrodziła się z moich oczekiwań. Pożądałam dosadnych tekstów, takich jak powieści tej autorki, które czytałam do tej pory. Dostałam coś innego. Na pewno było coś, co nie odpowiadało mojej wrażliwości. O tym, czy odpowiada Waszej zdecydujcie sami.

sobota, 10 czerwca 2017

Nie ma czegoś takiego jak zapomnienie, czyli "MaddAddam" Margaret Atwood

M.Atwood, "MaddAddam", tłumaczenie T.Wilusz, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2017.

Każda trylogia ma swój koniec, czasami lepszy, czasami gorszy. Trudno zamknąć historię, którą czytelnicy żyją i której wyczekują. Dlatego też często można poczuć niedosyt i rozczarowanie po zakończeniu ostatniego tomu. W przypadku "MaddAddama" Margaret Atwood jest jednak zupełnie inaczej. 
W trzecim tomie trylogii losy resztek ludzkości, której udało się przetrwać śmiertelną zarazę, opowiada Toby. Przybliża nam ona nie tylko, tworzoną na bieżąco, opowieść o przetrwaniu kilku, pozostałych przy życiu, ludzi, ale i o Derkaczanach, nowej rasie, mieszkającej od niedawna tuż przy obozie niedobitków. Ma to niebagatelny wpływ zarówno na jednych, jak i na drugich. Toby nie skupia się jednak jedynie na teraźniejszości. Dzięki jej opowieściom poznajemy pełną przygód przeszłość Zeba i jego skomplikowane stosunki z pojawiającym się w poprzednich tomach Adamem Pierwszym. Mimo pozornie spokojnej egzystencji, życie ocalałych jest cały czas zagrożone. Wokół obozu kręcą się pozbawieni moralności paintbólowcy, którym także udało się przeżyć oraz zmutowane, niezwykle inteligentne świnie, zdolne do strategicznego myślenia i planowania kolejnych ataków.
"MaddAddam" dorównuje pozostałym częściom trylogii pod tym samym tytułem. Każdą z tych powieści można określić majstersztykiem samym w sobie, a w całości tworzą one postapokaliptyczny świat, który jest nie tylko przestrogą dla ludzkości, ale i literacką ucztą. Trzeci tom trochę mnie wzburzył ze względu na relację ludzi i Derkaczan. Ci drudzy mieli być następcami ludzkości, wolnymi od agresji, głodu, zabobonu, czy pożądania. Jednak ich genom budowany był na bazie ludzkiego DNA i z czasem okazuje się, że nie dało się do końca wyeliminować w nich tego, co my nazywamy człowieczeństwem. Uwidacznia się to właśnie w kontakcie z ludźmi. Powstaje system wierzeń i obrzędów, które nam wydają się irracjonalne, ale dla Derkaczan stanowią kolebkę religii. Przejmują oni również ludzkie zachowania, wynalazki i po części kształtują swoje życie na obraz i podobieństwo człowieka. To zatrważające z perspektywy nowego początku, ponieważ rasa przyszłości już na wstępie obciążona zostaje ludzkimi słabościami, determinują ich nasze potrzeby i cywilizacyjne błędy. Przede wszystkim jednak ludzkość wprowadziła w nieskalany świat Derkaczan poczucie zagrożenia, zmieniając ich życie o sto osiemdziesiąt stopni.
Powieść Atwood mówi też wiele o egzystencji w obliczu w nieustannego zagrożenia. Podkreśla to historia Zeba, który niemal całe dorosłe życie uciekał, zmieniając miejsca pobytu i cele, a także tracąc możliwość przywiązania się do kogoś na stałe. Fakt, że staje się on jednym z idoli Derkaczan, tylko podkreśla wpływ ludzkości na to, co może nadejść. Muszę jednak przyznać, że poza historią Zeba, powieść nie jest bogata w sensacje i dramatyczne zwroty akcji. Nie uważam jednak, by była to wada, raczej podkreślenie tego, że nawet po katastrofie życie toczy się dalej, a świat pozbawiony mediów, maszyn i pędu za pieniądzem, jest po prostu normalny i spokojny, nawet jeśli gdzieś, z tyłu głowy, cały czas czuje się przerażający lęk przed jutrem. Trylogia Atwood to powrót do początków, do kolebki ludzkości. Tylko tym razem jej prekursorzy muszą zdecydować czy pragną być ludźmi, czy bogami. Moim zdaniem, ich wybór jest błędny. W przeciwieństwie do ponurej diagnozy naszego świata, jaki daje nam autorka.
Margaret Atwood stworzyła trzytomową antyutopię po to, by nas przestrzec przed zniszczeniem planety, na której dane jest nam żyć i całego środowiska naturalnego z powodu chorego pędu za technologią, rozrywką i bogactwem. Nasze życie może się skończyć w każdej chwili, staniemy się ułamkiem procenta wśród miliardów ofiar wielkiej katastrofy. Tylko wszyscy będziemy za ten kataklizm jednakowo odpowiedzialni.

poniedziałek, 5 czerwca 2017

O piekle kobiet, będącym marzeniem niektórych mężczyzn, czyli "Opowieść Podręcznej" Margaret Atwood.

M.Atwood, "Opowieść Podręcznej", tłumaczenie Z. Uhrynowska-Hanasz, Wydawnictwo Wielka Litera, 2017

Jedną z ról pisarza jest analizowanie otaczającej go rzeczywistości i doprowadzanie znalezionych w niej zagrożeń i patologii do ekstremum. Mistrzynią tego typu patrzenia na świat jest Margaret Atwood. Widać to zarówno w trylogii "MaddAddam" jak i powieści "Opowieść Podręcznej", o której ostatnio przypomniał nam serial z Elisabeth Moss w roli głównej. Ekranizacji jeszcze nie oglądałam, ale zapewniam, że powieść to majstersztyk.
"Opowieść Podręcznej" to historia życia w Republice Gileadu, fikcyjnym państwie wyznaniowym, w którym przedstawicielki płci żeńskiej zostały pozbawione wszelkich praw. Z powodu problemów z płodnością stworzono tam instytucję Podręcznej - kobiety przeznaczonej tylko i wyłącznie do rozmnażania się z udziałem wysoko postawionych urzędników. Główna bohaterka i narratorka tej opowieści, Freda, jest właśnie jedną z Podręcznych. Może opuszczać dom należący do Komendanta i jego Żony jedynie raz dziennie, w celu zrobienia zakupów i to w towarzystwie innej kobiety o tym samym statusie. Nie ma prawa czytać, w związku z tym to, co dotychczas było napisane, zastąpiono symbolami. Najgorsze jest jednak to, że co miesiąc musi brać udział w rytuale, podczas którego po serii modlitw poddaje się woli Komendanta i zostaje zgwałcona w obecności Żony. Jeśli w wyniku tego procesu dojdzie do poczęcia, Podręczna nie ma żadnych praw do dziecka, które urodzi.
Dawno nie czytałam tak przejmującej antyutopii jak "Opowieść Podręcznej". Trudno było mi uwierzyć, że książka powstała w latach osiemdziesiątych, ponieważ jest niezwykle wręcz aktualna i zarówno w kontekście amerykańskim, światowym, jak i polskim. W końcu kobiety coraz częściej tracą swoje prawa przez garstkę ograniczonych mężczyzn u władzy, którzy nie tylko chełpią się kontrolą nad słabszą płcią w imię pozornej pomocy, ale i wyrównują rachunki z religijnymi ekstremistami. Republika Gileadu to raj dla mężczyzn. Miejsce, w którym mogą robić wszystko, opierając się na stworzonych przez siebie zasadach. Patrząc na postać Komendanta, możemy dostrzec krótkowzroczność rządzących. Ludzi, myślących o tym, że tworzą nowy, wspaniały świat dla wszystkich, nie zauważając, że bycie poddanym nikomu jeszcze nie wyszło na dobre. Tak samo jak ograniczenie wolności, czy narzucanie religijnych kajdan. Bowiem w Republice Gileadu można zginąć za wyznawanie tego samego boga w odrobinę inny sposób, a nawet bycie zakonnicą. Na samą myśl o tych prawach przychodzą mi do głowy święte wojny i egzekucje ludzi łamiących zasady Koranu na Bliskim Wschodzie. Przede wszystkim jednak książka Margaret Atwood jest wstrząsająca z powodu braku życiowej normalności. Większość mieszkańców Gileadu tkwi bowiem w mackach reżimu, ale zdają się nie mieć dostępu do wiedzy o tym, kto jest u władzy i jakie prawda i zasady panują w kraju. Wiedzą jedynie, co może sprowadzić na nich śmierć. To sami tyczy się głównej bohaterki - Podręcznej. Freda nie jest typem rewolucjonistki, nie chce walczyć z systemem, w którym tkwi, pragnie jedynie przeżyć i, jeśli będzie jej to dane, dowiedzieć się czegoś o losie swoich bliskich. Tęskni za spełnieniem zwykłych ludzkich potrzeb: ciepła, bliskości, miłości. Jednocześnie przeżywa dramat, tak okrutny, że trudno to sobie wyobrazić. Rytualne gwałty, nieustanna inwigilacja i kontrola, doprowadzają kobietę do szaleństwa, ale mimo to udaje jej się zachować zewnętrzny spokój i opanowanie. Czytając jej historię, nie można powstrzymać się od emocjonalnych reakcji. Równocześnie powieść uświadamia nam, że barbarzyństwo nie jest czymś, z czego udało nam się wyrosnąć. W większej części świata zostało jedynie uśpione i czeka na autorytarną władzę, która będzie zdolna je obudzić.
"Opowieść podręcznej" to jedna z najbardziej wstrząsających książek, jakie czytałam. Nie da się jej wyprzeć z pamięci. Ale to dobrze. Ponieważ Freda zwraca naszą uwagę na jedną rzecz - kiedy zabierają nam wolność, należy krzyczeć. Ponieważ jeśli nie zareagujemy przy okazji pierwszych ograniczeń, kolejne zostaną nam nałożone w taki sposób, że nasz sprzeciw nie będzie już możliwy. Atwood przedstawia tę przestrogę w sposób mistrzowski, serwując nam porcję doskonałej literatury, od której nie można się oderwać.

wtorek, 23 maja 2017

"Rok potopu" Margaret Atwood, czyli kilka słów o religii w obliczu katastrofy

M.Atwood, "Rok potopu", tłumaczenie M. Michalski, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2017.

Margaret Atwood zachwyciła mnie niedawno pierwszym tomem trylogii MaddAddam. Dlatego też nie zwlekałam z sięgnięciem po kolejny. Nie rozczarowałam się. "Rok Potopu", przedstawiający historię innych bohaterów, którzy tak jak Jimmy z "Oryksa i Derkacza" przeżyli zarazę, zachwyca i wprowadza nas w świat ekosekt i nocnych klubów, które są sobie bliższe, niż może się wydawać.
"Rok potopu" to historia opowiadana z perspektywy dwóch bohaterek. Toby, członkini sekty Bożych Ogrodników, ukrywa się w luksusowym spa, w którym pracowała. Za pożywienie służą jej zrobione wcześniej zapasy i wybrane przez tę znającą się na ziołach kobietę, organiczne kremy. W kapsule do kwarantanny w jednym z nocnych klubów siedzi Ren. Dziewczyna jest tam uwięziona i nie ma pewności, czy jej przyjaciółka - Amanda, jedyna osoba, która może ją uwolnić, jeszcze żyje. A zapasy jedzenia kurczą się z dnia na dzień. Obie kobiety nie tylko opowiadają nam historię swoich zmagań w czasach postapokaliptycznych, ale także nawiązują do przeszłości, która niejednokrotnie je złączyła.
Jeśli myślicie, że "Oryks i Derkacz" to majstersztyk, sięgnijcie po "Rok potopu". Jest jeszcze lepiej. Przyznam szczerze, że trochę boję się przeczytać "MaddAddama", którego mam już na półce, bo jeśli tendencja wzrostowa się utrzyma, połknę tę książkę w jedną noc. W drugim tomie swojej trylogii Atwood prezentuje nam życie ludzi spoza zamkniętych kompleksów dla bogatych naukowców. Okazuje się, że choć plebsopolie nie są tak straszne, jak w opowieściach Jimmy'ego z pierwszego tomu, przemoc, ubóstwo i demoralizacja są w nich na porzątku dziennym. W takim właśnie środowisku dorastała starsza z bohaterek - Toby. Kobieta, po stracie matki i ojca, pracowała w najpodlejszym z miejsc, by przetrwać. Kiedy jej życie stało się nieustającym pasmem udręk, znalazła schronienie w siedzibie sekty, łączącej ekologię z chrześcijaństwem. Nie wierzyła im, ale w ich towarzystwie czuła się bezpieczna. Przeszła tyle, by za owe bezpieczeństwo przehandlować wolność i przekonania. Wykorzystała swoją wiedzę, by polepszyć sytuację życiową. Znalazła przyjaciół, straciła ich i z zadziwieniem stwierdziła, że sekta zapowiadająca potop bez wody, miała rację. Toby jest niezwykłym przykładem człowieka, który bez względu na okoliczności, zawsze wypłynie na powierzchnię. Przez całe życie walczy, rzadko zdarza jej się wygrać, ale zawsze udaje jej się przeżyć, ponieważ twardo stoi na ziemi. Ren jest jej przeciwieństwem - wieczna kukiełka, wieczna ofiara, wiecznie niekochana. Za wszelką cenę szuka pomocy i poczucia bezpieczeństwa. Klub ze striptizem, wbrew pozorom, jej je dawał. Poprzez ułudę bycia potrzebną, niezastąpioną, członkinią pararodziny. Kiedyś czymś takim była dla niej sekta. Ta sama, do której należała Toby. Tam znalazła ludzi bliższych i bardziej opiekuńczych niż jej rodzona matka. Jednak "Rok potopu" to nie tylko powieść o tym, jak poszczególne jednostki zachowują się w obliczu tragedii i samotności. To także historia o roli religii w ludzkim życiu. O tym, że może ona być ratunkiem, ograniczeniem, nośnikiem przestrogi czy nauczycielką życia. Boży Ogrodnicy to ekosekta. I jakkolwiek element religijny, czy sekciarski wydaje się tu być szkodliwy, ekologiczne podejście do życia jest najważniejszym przesłaniem tej książki. Szczególnie, kiedy domyślimy się, dlaczego bohaterki powieść Atwood przeżyły apokalipsę. "Rok potopu" opowiada również o czasach po katastrofie. O tym, jak wcześniejsze zahartowanie, pomaga poradzić sobie w najgorszej sytuacji. A także o sile wspólnoty, która potrafi w imię wspólnego celu wstać z martwych. 
Atwood w "Roku potopu" daje nam wskazówki, pomagające nie dopuścić do zbliżającej się katastrofy. Zawiera je jednak w tak błyskotliwej i dobrze obmyślonej opowieści, że trudno nie wziąć ich sobie do serca. Ponieważ ta powieść nie jest jedynie przestrogą. Jest przede wszystkim arcydziełem współczesnej literatury.

czwartek, 4 maja 2017

O takiej pięknej katastrofie, czyli "Oryks i Derkacz" Margaret Atwood

M.Atwood, "Oryks i Derkacz", tłumaczenie M.Hesko-Kołodzińska, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2016.

Jak może się czuć ostatni człowiek na Ziemi? Zagrożony, samotny, pozbawiony nadziei... A co jeśli ma jeszcze zadanie do wykonania? Margaret Atwood w powieści "Oryks i Derkacz" opisuje historię takiego człowieka i wprowadza czytelnika w świat, który nie tylko przeraża, ale i zmusza do zastanowienia się nad tym, co robimy z naszym domem, Ziemią.
Głównym bohaterem pierwszego tomu trylogii Margaret Atwood jest Yeti. Nie jest to jednak legenda z Himalajów. Yeti niegdyś, w czasach przed wielką zarazą, był Jimmym. Teraz został prawdopodobnie jedynym człowiekiem na Ziemi. Pod swoją opieką ma grupkę genetycznie zmodyfikowanych następców ludzkości, którzy w nowych warunkach radzą sobie znacznie lepiej niż on. Yeti, pragnąc zaspokoić swoje podstawowe potrzeby wyrusza w podróż do ruin dawnego świata. Podczas wędrówki wspomina swoje życie i zastanawia się nad tym, co doprowadziło do katastrofy. Wraca także pamięcią do ludzi, którzy są jej winni i szuka nadziei na to, że może być lepiej. 
Świat sprzed katastrofy, zarysowany przez autorkę, to nasza niedaleka przyszłość. Wszystko wydaje się znajome, ale jednak trochę inne. Modyfikacje genetyczne towarzyszą ludzkości na każdym kroku, syntetyczne jedzenie staje się normą, ale zasobów i tak brakuje, więc wszędzie, poza specjalnie ochranianymi ośrodkami badawczymi, jest bardzo niebezpiecznie. Coraz częściej atakują ludzkość zmutowane bakterie i wirusy. Trudno nie zauważyć, że świat zbliża się do upadku. Właśnie w takich warunkach dorasta Jimmy i jego przyjaciel - Derkacz. Ten pierwszy nie należy do orłów, ale ma bardzo dobrze rozwiniętą inteligencję emocjonalną. Drugiego możemy nazwać geniuszem, który mimo wielkiej wyobraźni, nie potrafi radzić sobie z ludźmi. Tego, że przerażająca idea zrodziła się w umyśle geniusza, możemy się domyślić już na samym początku. Narrator pozwala nam jednak poznać większość jego historii. Przecież kiedyś Derkacz musiał być normalnym chłopcem. Czy zniszczył go świat, który poprzez nadmiar brutalności, pornografii i głupoty całkowicie wypaczył w nim moralność? Ciekawym jest obserwowanie genialnego naukowca z perspektywy dzieła jego życia. Derkaczanie, następcy ludzkości, są bowiem genetycznie pozbawieni naszych największych wad: agresji, popędu seksualnego niezwiązanego z okresem godowym, egoizmu, wiary w boskość. Co mówi to o ich twórcy? I czy istoty stworzone na kanwie człowieka, tworzące struktury plemienne, widzące na co dzień ruiny dawnego świata, będą zdolne do powstrzymania się od rozwijania kolejnej cywilizacji?
Powieść Atwood opowiada jednak nie tylko o katastrofie i tym, co do niej doprowadziło. Nie jest jedynie dywagacją dotyczącą tego, gdzie popełniliśmy błąd. Choć w niektórych dziedzinach wyraźnie widać, że to, co doprowadziło ludzkość do równi pochyłej, miało już miejsce. Atwood daje nam również lekcję do odrobienia. Przecież jest tyle rzeczy, które możemy powstrzymać. Czy naprawdę musimy za wszelką cenę ingerować w ewolucję gatunku ludzkiego? Nie łatwiej byłoby na chwilę zwolnić, zapomnieć o pieniądzach, i po prostu, racjonalnie i sprawiedliwie korzystać z zasobów, jakie mamy? Czy ignorowanie środowiska naturalnego wyjdzie nam na zdrowie? Czy zabawa kodem genetycznym może obyć się bez konsekwencji? Czy czasami nie lepiej poświęcić trochę sił na ratowanie innych gatunków zamiast wydawać majątek na wydłużenie ludzkiej młodości? Atwood w "Oryksie i Derkaczu" pozwala nam także przysłuchiwać się lekcjom, jakie Yeti daje nowym mieszkańcom Ziemi. Trudno nie zauważyć przewartościowania u człowieka, który niegdyś zachwycał się zdobyczami cywilizacji, a teraz mówi otwarcie o szanowaniu każdego elementu świata ożywionego.
Najwięcej refleksji wzbudza jednak to, w jak piękny sposób Atwood opisuje katastrofę. Robi to na tyle obrazowo, że czasami miałam wrażenie, że to nie Yeti, a ja wędruję po zgliszczach świata, który mógłby być moim własnym. W "Oryksie i Derkaczu" nie brak także subtelnego humoru, dającego nadzieję na to, że katastrofa nie jest definitywna.
Margaret Atwood napisała powieść postapokaliptyczną. Nie jest to jednak pusta opowieść o świecie opanowanym przez roboty, ale prawdopodobna diagnoza tego, co może stać się z ludzkością, jeśli nie powstrzyma swoich zapędów. "Oryks i Derkacz" to książka, której łatwo nie pozbędziecie się z głowy. Ale warto ją do tej głowy wpuścić i spojrzeć z boku na to, co na co dzień spychamy na margines świadomości. To lektura warta przeczytania. Ponieważ opis katastrofy stworzony przez Atwood naprawdę wciąga i sprawia, że tragedia wydaje się niemal tak piękna, jak straszna. 

wtorek, 24 stycznia 2017

O różnych obliczach upokorzeń - "Hańba" Johna Maxwella Coetzee

J.M.Coetzee, "Hańba", tłumaczenie M.Kłobukowski, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2001.

Po dłuższej przerwie wracam do nadrabiania noblistów. Coetzee otrzymał tę nagrodę w 2003 roku, czyli w czasach, kiedy bliżej mi było do "Harry'ego Pottera" niż do ambitnej literatury światowej. Dlatego przyznaję, że na listę pisarzy, których należy poznać, wpisałam go dopiero pod koniec zeszłego roku. To był dobry wybór. Napisana w 1999 roku "Hańba" nagrodzona została również Nagrodą Bookera. I muszę przyznać, że na to zasłużyła.
"Hańba" opowiada o losach Davida Luriego, zafascynowanego twórczością Wordswortha i Byrona profesora uniwersyteckiego z Kapsztadu. Sfrustrowany, zagubiony i samotny wykładowca wdaje się w osobliwy romans ze swoją studentką. Kiedy wieść o tej relacji trafia zarówno do władz uczelni jak i do prasy, Lurie traci pracę i możliwość powrotu na jakikolwiek uniwersytet. Przeprowadza się na wieś, do swojej córki - Lucy, która jest lesbijką i samotnie prowadzi niewielką farmę. Jednak nawet tam nie może znaleźć spokoju. Ze względu na urazy z czasów apartheidu społeczności białych i czarnych nie potrafi się dogadać. Lurie i Lucy zostają napadnięci we własnym domu, a dziewczyna pada ofiarą gwałtu. Po tym incydencie oboje muszą odnaleźć się w świecie, w którym oprawcy mogą być ich sąsiadami.
Trudno w kilku słowach opowiedzieć o książce, która przedstawia świat w tak wielu wymiarach. Szczególnie bez dokładnej znajomości tła społeczno-historycznego. Jednak "Hańba" jest powieścią na tyle uniwersalną, iż nawet czytelnikowi niezaznajomionemu z dziejami RPA, oferuje dużą porcję literatury na najwyższym poziomie. "Hańba" porusza bardzo wiele tematów i zręcznie je ze sobą łączy: kryzys wieku średniego, relacje rodzinne, konsekwencje drobnych miłostek, uleganie instynktom, życie w świecie po apartheidzie, zakłamanie, samotność, poświęcenie, ochrona zwierząt i okrucieństwo wobec nich, bieda, humanitaryzm... Mogłabym jeszcze długo wymieniać. Zaskakujące jest to, że część z tych zagadnień podjęto jakoś mimochodem lub przy użyciu niedopowiedzeń. Jakby autor specjalnie unikał zakazanych słów. Nie stroni jednak od trudnych ocen i opisów okrucieństwa. I robi to w doskonałym, acz prostym stylu. W "Hańbie" nie znajdziemy kwiecistego języka i barwnych porównań. Wydarzenia i emocje podane są nam w postaci zwięzłych, obrazowych i precyzyjnych zdań, które wywierają na czytelniku bardzo dobre wrażenie i nie pozwalają się oderwać. Kiedy Lurie siedzi zamknięty w łazience i nie wie, co dzieje się z jego córką, cierpimy razem z nim. Tak samo, jak wraz z głównym bohaterem, mamy ochotę rzucić się na skromną studentkę, nieświadomą uczuć, które wywołuje.. Najciekawsza w książce jest jednak tytułowa hańba i jej przeróżne wymiary. Hańbą jest bowiem okryty profesor, uwodzący własną podopieczną - wykorzystał jej uległość i zależność, a świat dowiedział się o wszystkim. Musi za to zapłacić. Ten sam rodzaj niesławy towarzyszy jego córce po brutalnym zgwałceniu przez mężczyzn, którzy napadli jej dom i zabrali wszystko, co miało jakąkolwiek wartość. Mimo że ofiara nie zgłasza najgorszego policji, jej pohańbienie i tak wyjdzie na jaw i to w postaci dziecka. Jednak czy te dwie hańby mają ze sobą cokolwiek wspólnego? Czy można przyrównywać coś, czemu winni jesteśmy sobie sami do ataku na niewinną, spokojną dziewczynę, której jedynym przewinieniem jest nieprzystający do okolicy kolor skóry i brak męża, mogącego sprawować nad nią pieczę? Hańba, jej źródła i wymowność to problemy, o których można mówić godzinami. Książka Coetzeego jest doskonałą podwaliną do takiej dyskusji.
O "Hańbie" mogłabym jeszcze pisać i pisać, i pisać. Mam wrażenie, że dogłębna analiza tej powieści starczyłaby na całkiem długą magisterkę. Widocznie Nobli i Bookerów nie rozdają za nic. A tak na serio - dawno nie spotkałam książki, która poruszałaby w dojrzały sposób taką ilość ważnych tematów, będąc jednocześnie dziełem czytanym z czystą przyjemnością. Mogę polecić ją wszystkim, a przynajmniej tym lubującym się w literaturze zmuszającej do refleksji i uczącej nas sztuki życia poprzez nie do końca pozytywne przykłady. To powieść, którą naprawdę warto znać!