Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura norweska. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura norweska. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 12 lutego 2018

O skandynawskim kryminale bez skandynawskiego klimatu, czyli "Człowiek-nietoperz" Jo Nesbø


Jo Nesbø, "Człowiek-nietoperz", tłumaczenie I.Zimnicka, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2014.

Kiedy już chwyciło się raz za książkę Jo Nesbø i to z powodzeniem, prędzej czy później wypada odbyć bliskie spotkanie z jego sztandarowym bohaterem - Harrym Hole. Termin spotkania w tym przypadku wyznaczyła mi biblioteka i przyznaję, że ucieszyłam się, gdy okazało się, że "Człowiek- nietoperz" czeka na mnie na półce. Spotkanie z tą książką pozostawiło we mnie jednak pewien niedosyt.
Norweski policjant Harry Hole trafia do Australii, gdzie ma pomagać w rozwiązaniu zagadki zabójstwa swojej rodaczki Inger Holter. Dziewczyna prawdopodobnie stała się ofiarą seryjnego mordercy. W poszukiwaniach w Sydney partneruje Norwegowi Aborygen - Andrew Kensington, który oprowadza Harry'ego po najbardziej podejrzanych zakamarkach miasta. Upał, natłok informacji i nieznany, pełen dziwnych tropów świat sprawiają, że norweskiemu policjantowi nie udaje się zauważyć rzeczy oczywistych. Sprowadza to na niego nie lada niebezpieczeństwo.
Zacznę od pierwszego zarzutu - po co ta Australia? Rozumiem, że umieszczenie tam akcji powieści może się wydawać ciekawą koncepcją, szczególnie w kontekście kulturowym. Nawet przyznaję, że aborygeńskie legendy i różnice pomiędzy rdzennymi i napływowymi Australijczykami są niezmiernie ciekawe. Kontynent będący swoistym kulturowym tyglem potrafi zaskakiwać. Ale nie w skandynawskim kryminale! Australia odebrała tej książce klimat. Choć nie jestem na tyle krótkowzroczna by wierzyć, że Skandynawia jest krainą wiecznej zmarzliny, lubię tamtejszy świat, którego chłód objawia się w ludzkim zachowaniu, oszczędności słów i gestów. W powieści Nesbø cechy te przedstawia jedynie jeden z bohaterów. A to za mało. Choć sam Harry Hole ma swój urok. I to na tyle silny, że można mu wybaczyć alkoholizm, gburowatość, i słabość do dziwnych romansów. Norweg jest bowiem mistrzem w swoim fachu. Pod warunkiem, że nie leży właśnie nieprzytomny w jakimś parku po trzydniowym alkoholowym ciągu. Ciekawą postacią jest też z pewnością Andrew Kensington. To dzięki temu mężczyźnie poznajemy sytuację Aborygenów w Australii. I choć większość z nas doskonale wie, że rdzenni mieszkańcy byli w tym kraju latami tępieni przez kolonizatorów, często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że taka dyskryminacja trwa nadal. Dzięki Kensingtonowi, któremu udaje się sporo osiągnąć w świecie przynależnym białym, widzimy jaki koszt często trzeba ponosić by spełnić wyśrubowane wymagania i znieść presję otoczenia. Kensington staje się też przewodnikiem Harry'ego po australijskim podziemiu, które niewiele ma wspólnego z naszym wyobrażeniem o tym słonecznym raju. Ciekawa jest również, oczywiście, sama intryga kryminalna, która, przynajmniej dla mnie, była nieprzewidywalna i dobrze skonstruowana, dzięki czemu prowadziła czytelnika do rozwiązania za pomocą subtelnych tropów. Trudno napomknąć tu o którymkolwiek z nich, ale przyznaję, że te najbardziej wartościowe pochodziły od osób, po których nigdy bym się tego nie spodziewała.
"Człowiek - nietoperz" to pełna mylnych tropów i tajemnic opowieść, która wciąga czytelnika w swój świat. I choć nie ma w niej klimatu znanego ze skandynawskich kryminałów przyznaję, że australijski mikroklimat też ma swój urok. Nie dziwię się już milionom czytelników, którzy pokochali książki Jo Nesbø. Sama z pewnością wrócę do historii z Harrym Hole, choć mam nadzieję, że następnym razem akcja będzie miała miejsce na północy Europy.

czwartek, 4 stycznia 2018

Dzieciństwo wyznacza nasze ścieżki, czyli "To ty jesteś Bobbym Fischerem" Christera Mjåseta

Ch.Mjåset, "To ty jesteś Bobbym Fischerem", tłumaczenie D.Polska, Wydawnictwo Smak Słowa, 2016.
Moje wycieczki do biblioteki mają stały plan. Pierwszym przystankiem po przekroczeniu progu wypożyczalni są dwa regały, na których znajdują się książki zakwalifikowane jako literatura norweska, duńska, fińska, islandzka i szwedzka. Dokładnie w tej kolejności. To właśnie tam znalazłam powieść Christera Mjåseta "To ty jesteś Bobbym Fischerem" i przyznaje, że po jej lekturze chętnie wrócę do tego norweskiego pisarza.
Håkon pojawia się w rodzinnym Lillehammer po raz pierwszy od ponad dwudziestu lat. Przyjechał na pogrzeb dawnego kolegi. Unikał tego miasta, ponieważ wiązało się ono z wieloma nieprzyjemnymi wspomnieniami i tajemnicą sprzed lat, o której wszyscy chcieliby zapomnieć. Niestety zostawiła ona ślad na każdym z pięciu dawnych przyjaciół. Tak jak zniknięcie Agnes, dziewczyny, która była im bliska. Na czym polegał sekret? Co takiego zrobili chłopcy? I co tak naprawdę stało się z dziewczyną? Te tajemnice można poznać podczas pełnej emocji lektury, która przenosi nas z przyszłości w przeszłość i z powrotem.
Nie możemy uciec przed przeszłością. A niektóre sprawy z nią związane są zbyt skomplikowane, by po prostu o nich zapomnieć. Główny bohater powieści Mjåseta stara się uciec przed dawnymi wydarzeniami, ale po dwudziestu latach przeszłość dogania jego. Umiera jeden z dawnych przyjaciół Håkona, a on jest tym nagłym zgonem czterdziestoletniego mężczyzny na tyle zaintrygowany, że postanawia jechać na pogrzeb. Spotyka tam swoją dawną paczkę i zaczyna wspominać wszystko to, co rozdzieliło ich niemal na zawsze. Dzieci robią głupie rzeczy. Często nieprzemyślane i nie do końca uczciwe. Uczą się życia i walczą między sobą o dominację. Jednak mimo tego, że dzieciństwo jest swego rodzaju jazdą próbną, często zderza się ono z rzeczywistością i zmienia ją o sto osiemdziesiąt stopni. Tak było w przypadku bohaterów Mjåseta. Ich pełne uroku dzieciństwo, wydające się emocjonującą bajką ściera się z życiem czterdziestolatków, którzy stracili już wszelkie złudzenia. Ich radość jest niekompletna, emocje stłumione, a samotność jakby bardziej dotkliwa. Podkreśla to budowa powieści - rozdziały to teraźniejsze wydarzenia przeplatane z opowieściami z przeszłości. Ciekawe jest też milczenie. Dawni przyjaciele nie tylko chcą zapomnieć o wydarzeniach z dawnych lat, ale także nie mówią o nich swoich najbliższym. Żyją z zadrą, rzutującą na większość ich decyzji, ale nie są gotowi o niej opowiedzieć. Jakby wyjaśnienie całej sytuacji miało nadać jej dodatkowy sens. Cała powieść zdaje się być przestrogą. Mówi niemal wprost o tym, że tylko otwarcie się na innych, dialog, może cokolwiek zmienić. I choć nie uda się naprawić wszystkiego można choć w części złagodzić ból. Ciekawa jest także relacja między głównym bohaterem i zmarłym - Kristofferem. Przez całe życie zdawali się odgrywali partie szachów, w których jednym z graczy był wspomniany w tytule Bobby Fischer. Ta rozgrywka zdawała się opisywać ich relacje - nieustanny konflikt o dominację w grupie, miłości, codziennym życiu. Przyjaźń i rywalizacja zdawały się być ze sobą nieustannie połączone, a ustawanie ról podczas partii. zdawało się to potwierdzać.
"To ty jesteś Bobbym Fischerem" Christera Mjåseta to ciekawa opowieść o tym, jak dzieciństwo wpływa na nasze dorosłe życie i do jakiego stopnia jesteśmy niewolnikami swoich wspomnień. Polecam tę książkę wszystkim miłośnikom skandynawskiej, pełnej niedopowiedzianych emocji literatury i tym, którzy doceniają urok pozornie niewinnych opowieści z dawnych lat.

wtorek, 7 listopada 2017

Nieskazitelność to tylko tarcza, czyli "Łowcy głów" Jo Nesbø

J. Nesbø, "Łowcy głów", tłumaczenie I. Zimnicka, Wydawnictwo Dolnośląskie, 2012.

Kto nie czytał jeszcze ani jednej książki Jo Nesbø? Ja. Udało mi się jednak wysłuchać audiobooka "Łowców głów" i przyznam, że moje pierwsze spotkanie z tym wychwalanym pod niebiosa autorem kryminałów, mogę uznać za całkiem udane. Owszem, książka ma swoje niedociągnięcia i pewną irytującą bohaterkę, ale tempo akcji sprawia, że nie ma nawet kiedy na nią narzekać.
Roger Brown jest, w swoim mniemaniu, najlepszym headhunterem w Norwegii. Niestety, mimo swoistego prestiżu i uznania, jego zarobki nie są w stanie sprostać wszystkim wymaganiom przywykłej do luksusu pani Brown. Dlatego też, po godzinach łowca głów zajmuje się kradzieżą dzieł sztuki i ich sprzedażą na czarnym rynku. Kiedy w jego zasięgu pojawia się, uznawany dotąd za zaginiony, obraz Rubensa, który mógłby zaradzić wszystkim problemom finansowym, headhunter zaczyna snuć plan jego zdobycia. Nie spodziewa się jednak, że tym razem trafi na godnego przeciwnika.
Cieszę się, że zapoznałam się z tą powieścią w formie audiobooka. Są ku temu dwa powody - narracja pierwszoosobowa i lektor - Krzysztof Gosztyła. Właśnie to zestawienie nadaje książce moc. Mimo że nie przepadam za historiami opowiadanymi ustami głównego bohatera, ta przypadła mi do gustu ze względu na ironiczny monolog Browna i sposób w jaki był czytany. Nie wiem, czy w innej interpretacji, czy też na papierze, byłabym tak samo zaintrygowana tą płynącą w niesamowitym tempie historią. A trzeba przyznać, że ma ona kilka dobrych stron. Przede wszystkim kreacja głównego bohatera. Roger Brown nie ma nic wspólnego z typowym macho. Jest niskiego wzrostu i ma z tego powodu kompleksy. Dysonans w jego życiu wywołuje także stosunek do ojca, któremu headhunter zarzuca zbyt niskie pochodzenie. Kiedy spojrzymy na wyrytą w świadomości Browna niższość, trudno nam się dziwić, że tkwi przy swojej pięknej, aż nieznającej wartości pieniądza żonie i stara się spełniać wszystkie jej zachcianki, bez względu na konsekwencje. Pani Brown, choć nie da się jej lubić i wydaje się mało realna nadaje książce specyficznego kolorytu - trudno sobie wyobrazić kogoś tak bardzo oderwanego od rzeczywistości i naiwnego. Nie wiem czym ta słodka dziewczynka w średnim wieku zaczarowała Rogera Browna, ale zapewniam, że jego przywiązanie, mimo ciągłych wybryków małżonki, jest wręcz niedorzeczne. Największy wpływ na fabułę ma jednak antagonista tytułowego łowcy głów, który w przeciwieństwie do głównego bohatera, ma wiele wspólnego z postaciami z filmów akcji i przeszkolenie w służbach specjalnych za sobą. To dzięki niemu mamy w książce do czynienia ze specyficzną walką dwóch inteligentnych mężczyzn, z których jeden jest trochę lepiej przeszkolony, a drugi odrobinę sprytniejszy. Jak skończy się tak historia zrodzona z troski o spełnianie zachcianek rozrzutnej żony? Tego możecie się dowiedzieć sami, zapoznając się z książką.
"Łowcy głów" to wciągająca i emocjonująca historia, która może nie wiele wnosi do naszego życia, ale z pewnością pozwoli na miłe spędzenie kilku godzin. Dzięki tej pozycji, swoje pierwsze spotkanie z Jo Nesbø uznaję za udane. A jeśli możecie i lubicie - zamiast czytać, posłuchajcie tej książki. Ironiczna historia Rogera Browna doskonale brzmi, kiedy opowiada ją Krzysztof Gosztyła.

sobota, 15 lipca 2017

O trudnym procesie samoakceptacji, czyli "Herman" Larsa Saabye Christensena

L.S.Christensen, "Herman", tłumaczenie I. Zimnicka, Wydawnictwo Świat Literacki, 2000.
Mam słabość do pisarzy skandynawskich. Niestety, poza autorami kryminałów, rzadko tłumaczy się ich na język polski. Wyobraźcie więc sobie moją radość, gdy na bibliotecznej półce znalazłam wydaną w Polsce siedemnaście lat temu powieść jednego z moich ulubionych pisarzy - Larsa Saabye Christensena. "Herman", bo o tej książce mowa, wzrusza, bawi i uświadamia jak trudno poradzić sobie z samoakceptacją.
"Herman"to opowieść o życiu około dziesięcioletniego chłopca, który za pomocą wyobraźni ubarwia swój świat. Jest on samotnikiem, nie dogaduje się z prześladującymi go kolegami i na domiar złego zaczyna łysieć. Jako, że akcja ma miejsce w połowie zeszłego wieku, Herman musi się także zmierzyć z opresyjnym systemem szkolnym, w którym nie do każdego nauczyciela dociera, że uczeń lepiej czuje się w czapce na głowie. Jego życie, choć wydaje się tragiczne, nie jest wcale nudne, ze względu na sposób, w jaki chłopiec je kreuje. 
Dawno nie czytałam tak pięknej opowieści o akceptacji samego siebie. Historia Hermana, mimo że osadzona w połowie dwudziestego wieku, jest nad wyraz aktualna. Bowiem nawet dziś każdy, kogo charakteryzuje jakikolwiek rodzaj inności, musi sobie radzić z nieprzychylnością środowiska. Niekonieczne są nawet widoczne oznaki odmienności - wystarczy mieć oryginalne hobby czy bujać w obłokach. Herman nie tylko daje się ponieść wyobraźni, ale także charakteryzuje się niezwykłą wręcz wrażliwością. Dzięki temu jego świat jest tak magiczny, a cierpienie tak dotkliwe. Łysina może wydawać się nam czymś błahym. Jednak w świecie dziesięcioletniego chłopca jest to tragedia. Mimo wsparcia dwojga kochających rodziców, trudno mu się pogodzić z każdym kolejnym objawem choroby, która nie jest groźna dla jego zdrowia, ale niszczy chłopca psychicznie. Autor sprawia, że wraz z wrażliwym bohaterem przeżywamy każdy wypadający włos i każdy szkolny problem związany z jego odmiennością. Szykany kolegów, głupie kawały czy nadmierne zainteresowanie ze strony nauczycieli są dla Hermana codziennością. Tak jak nieustanne poszukiwanie leku na łysienie. I właśnie dzięki tej pogoni za odzyskaniem włosów historia Hermana nabiera humorystycznego rysu. Bo jak, jeśli nie tragikomicznie, może się skończyć przygoda chłopca, który dowiaduje się, że na porost włosów najlepsze jest piwo. Poprzez kolejne odsłony poszukiwań Hermana, możemy też zauważyć, jak bardzo się on zmienia. Godzi się ze światem i tym, co go spotkało. Coraz mniej czasu poświęca rozpaczy, stara się zapomnieć i po kolei bierze pod uwagę nowe wersje swojego wyglądu zewnętrznego. Postawa Hermana pokazuje, że nie trzeba być starym, by do czegoś dorosnąć. Dlatego tak bardzo podnosi na duchu. Co ciekawe w czasie, gdy Herman powoli godzi się ze swoim losem, wyobraźnia zaczyna grać coraz mniejszą rolę w jego życiu. I to w tej opowieści najsmutniejsze. Ponieważ dorastanie, godzenie się z samym sobą, akceptacja tego, kim się jest, odbiera nam to co najpiękniejsze - możliwość reinterpretowania świata za pomocą wyobraźni.
"Herman" to przepiękna opowieść. Szkoda tylko, że taka krótka. Losy tego nietuzinkowego chłopca to gratka dla tych, którzy w życiu nie boją się używać wyobraźni. Książkę Larsa Saabye Christensena polecam wszystkim tym, którym uda się do niej dotrzeć.

czwartek, 15 czerwca 2017

Życie nieustannie brnie do przodu, czyli "Lato" Karla Ovego Knausgårda

K.O.Knausgård, "Lato", tłumaczenie M.Skoczko, Wydawnictwo Literackie, 2017.

Ta recenzja musiała się tu pojawić. Karl Ove Knausgård jest moją literacką obsesją. Sposób w jaki obnaża swoje wnętrze przed czytelnikami nadaje ekshibicjonizmowi piękny wymiar. "Lato" jest kolejną książką, w której autor przedstawia nam, przy pomocy literatury, niepozorną cudowność codziennego życia.
"Lato" to ostatni tom cyklu "Cztery Pory roku". Po raz kolejny autor skupia się w nich na rzeczach pozornie małych, które opisuje dla swojej najmłodszej córki. Nie jest to jednak przedstawienie suchych faktów, kształtów czy zjawisk, ale słowny portret rzeczy, cechy czy czynności, pogłębiony, często bardzo głębokimi, wręcz filozoficznymi, przemyśleniami. W tym tomie autor ofiarowuje nam również swój dziennik. Opisuje kolejne dni i związane z nimi wydarzenia, przekładając środek ciężkości z rutyny na refleksję nad każdym momentem, obrazem czy czynem, zaczynając od rzeczy tak prozaicznych jak badanie lekarskie, a kończąc na wizycie w pracowni jednego z najpopularniejszych malarzy współczesnych. Tym razem książka wzbogacona została o reprodukcje obrazów Anselma Kiefera.
Knausgård nie oszczędza swoich czytelników. I chwała mu za to. "Lato", jak i inne jego książki, choć przesycone egoizmem, czaruje czytelnika od pierwszej do ostatniej kartki. Żałuję tylko, że to już koniec "Czterech pór roku", bowiem poznawanie świata razem z pisarzem pozwala nam spojrzeć na normalność w zupełnie inny sposób. Na co dzień nie zastanawiamy się nad tym, czym jest trawnik, czy biedronka. Owszem, brzoza w Polsce bywa tematem wielu dyskusji, ale w zupełnie innym kontekście, więc nikt nie dywaguje na temat siły czy słabości tego drzewa. Z kolei o inteligencji zdarza nam się myśleć, ale najczęściej przy okazji spotkania z kimś, kto nią nie grzeszy, albo wręcz odwrotnie. Pęd i kierat w jakim żyjemy odebrał nam czas na pozornie czcze przemyślenia, a one mogą wnieść więcej niż nam się wydaje. Właśnie to Knausgård pokazuje w swojej książce. Bez względu na to, co przeżywamy, ile musimy zrobić i jak bardzo się śpieszymy warto na moment skupić się w myślach na pięknym zachodzie słońca, smaku porzeczki czy wspomnieniu z dzieciństwa. Przecież to właśnie jest urok życia, o którym zdajemy się zapominać. Pisarz ma co prawda większą wrażliwość niż większość z nas, ale kiedy opowiada o zajmowaniu się czwórką dzieci i zbieraniu materiałów do książek, musimy stwierdzić, że nie ma go dużo więcej niż przeciętny człowiek. Kluczem jest jednak to, by się otworzyć. A takie dopuszczanie do siebie świata przedstawia autor we fragmentach dzienników, znajdujących się w książce. Pozwalają nam one przeżywać życie Knausgårda - człowieka, który wraca do każdego swojego błędu, przeżywając go po tysiąckroć i jednocześnie ucząc się z nim żyć. Powiedziałabym, że to urocze, gdybym nie robiła dokładnie tego samego. Jednak to też wydaje mi się istotą człowieczeństwa. To nieustanne brnięcie do przodu, mimo potknięć i pomyłek, z którymi musimy sobie radzić. Nadwrażliwość, a pisarz w "Lecie" pokazuje, że to jedna z jego głównych cech, jest czymś, co zarówno niszczy życie, jak i pomaga je docenić. Człowiek, przeżywający wielką tragedię przy każdym błędzie, niemiłym geście czy słowie cierpi znacznie częściej niż ktoś gruboskórny. Jednak osoba bez wrażliwości nie zauważy większości piękna i bólu tego świata. Dlatego bycie niepewnym siebie Karlem Ove Knausgårdem wcale nie wydaje się aż takie złe.
Czy warto przeczytać "Lato"? Cóż, jako osoba w prywatnych konwersacjach określająca tego pisarza mianem: KarLOVE, nie jestem zbyt obiektywna. Powiem tylko, że Knausgård trzyma poziom, zachwyca jak zawsze i za pomocą niemal doskonałej narracji wprowadza nas w piękno świata, będącego na wyciągnięcie ręki. 

środa, 19 kwietnia 2017

Kryminałów nigdy dość, czyli o "Psach gończych" Jørna Liera Horsta

J.L.Horst, "Psy gończe", przełożyła M.Skoczko, Wydawnictwo Smak Słowa, 2015.

Znowu kryminał... I to skandynawski... I jeszcze napisany przez Horsta... Tak, wiem, czytam ostatnio za dużo takich książek, ale zapewniam, że przynajmniej cztery kolejne recenzje będą dotyczyć innych gatunków. Na razie jednak wystawię Waszą cierpliwość na próbę i napiszę kilka słów o "Psach gończych".
William Wisting, policjant z wieloletnim stażem. zostaje oskarżony o sfabrykowanie dowodów w głośnej sprawie zabójstwa młodej kobiety. Siedemnaście lat od zakończenia śledztwa, tuż po wyjściu sprawcy na wolność, w mediach pojawia się plotka o tym, że decydujący dowód został podrzucony. Co więcej, pogłoska okazuje się prawdą. Prowadzący wówczas śledztwo Wisting musi udowodnić, że to nie jego sprawka. Nie ułatwia mu tego ani zawieszenie w obowiązkach, ani świadomość, że właśnie zaginęła kolejna młoda dziewczyna, a okoliczności przestępstwa wydają się znajome. 
Sytuacja, w której policjant musi bronić swojego dobrego imienia pojawia się w kryminale niezwykle rzadko. Dlaczego? Bo bardzo trudno utrzymać tempo akcji, kiedy główny bohater traci możliwość normalnego prowadzenia śledztwa. Horstowi jednak udało się przekuć ten pomysł w sukces i nie zrobił tego z pomocą wybuchów i pościgów, ale poprzez analizę. Komisarz Wisting, ostrzeżony przez pracującą w prasie córkę, tuż przed zawieszeniem zabiera z komendy akta sprawy. Zamyka się z nimi w domku letniskowym i zaczyna swoją wielką analityczną podróż. Łączy wątki, prowadzi prywatne śledztwo, zamiast z usług laboratorium kryminalistycznego korzysta z pomocy emerytowanego technika i walczy o to, by prawda wyszła na jaw. Oczywiście, nie jest w tym wszystkim sam, ponieważ, jak zwykle w cyklu o komisarzu Wistingu, tą samą sprawą zajmuje się również jego córka - Line. Tym razem możemy oglądać ten duet nieskrępowany klauzulami poufności, co moim zdaniem za bardzo wszystko upraszcza. Mimo tego intryga zarysowana jest w bardzo zawiły i interesujący sposób, dzięki czemu niemal do samego końca czytelnik nie rozwiązuje wszystkich zagadek. Zamiast sensacji, mamy tutaj psychologię i dywagacje na temat tego, do czego zdolny jest człowiek i czy więzienie może zmienić niewinnego w przestępcę? Jak dla mnie jedynym słabością "Psów gończych" jest to, że od początku wiemy, że Wisting jest niewinny. Gdyby do fabuły dołożyć wątpliwości na temat prawdomówności samego komisarza, fabuła byłaby jeszcze bardziej wciągająca.
"Psy gończe" to bardzo interesujący kryminał. Jeżeli lubicie książki, które, będąc rozrywką, potrafią zmusić do myślenia, polecam powieści Horsta. Pisarz ten niezwykle wiarygodnie pokazuje nam prawdziwą, analityczną pracę śledczego, nie szczędząc przy tym bonusów w postaci kilku całkiem sensacyjnych momentów. Polecam!

niedziela, 9 kwietnia 2017

Chcecie dobrego kryminału? Oto dobry kryminał! - "Poza sezonem" Jørna Liera Horsta

J.L.Horst, "Poza sezonem", tłumaczenie M.Skoczko, Wydawnictwo Smak Słowa, 2015
Jaki powinien być dobry kryminał? Hmm... skandynawski, mroczny, z policjantem z problemami w roli głównej i z tajemniczą sprawą, której rozwiązania trudno się domyślić. "Poza sezonem" Jørna Liera Horsta spełnia wszystkie te wymagania i to w taki sposób, że trudno się od tej książki oderwać.
"Poza sezonem" to siódmy tom cyklu o komisarzu Williamie Wistingu. Nie przejmujcie się jednak kolejnością - nawet polski wydawca jej nie zachowuje. Naprawdę! Pierwszy tom będzie miał swoją premierę w Polsce 26 kwietnia tego roku, a w księgarniach i bibliotekach możecie odnaleźć części od siódmej do jedenastej. Na szczęście śledztwa znajdujące się w poszczególnych powieściach łączy tylko dwójka głównych bohaterów - komisarz William Wisting i jego córka Line. Z jakim przestępstwem muszą zmierzyć się tym razem? Kilka domków letniskowych niedaleko Larviku zostaje okradzionych tuż poza sezonem. W jednym z nich znajdują się zwłoki. Pech chciał, że jest to nieruchomość należąca do gwiazdy telewizyjnego talk-show. Komisarz Wisting rozpoczyna śledztwo. W międzyczasie jego córka Line, pracująca na co dzień jako dziennikarka w Oslo, po rozstaniu z chłopakiem postanawia spędzić kilka dni w domku letniskowym odziedziczonym przez Wistingów. Przypadkowo znajduje się on dość blisko miejsca zbrodni. 
"Poza sezonem" to wciągająca historia, opowiadana z perspektywy dwojga bohaterów. William Wisting to postać na wskroś autentyczna. Jego chorobliwe wręcz poświęcenie pracy utrudnia stworzenie udanego związku i wpływa na relacje z najbliższymi. Chwilowo komisarz, oprócz prowadzenia śledztwa, zamartwia się o swoją córkę, która najpierw związała się z chłopakiem o podejrzanej, kryminalnej przeszłości, a następnie rozstając się z nim. pogrążyła się w samotności. Sama praca policji, choć nadal wzbudza bardzo dużo emocji, przedstawiona jest w powieści w sposób autentyczny i wyważony, bez wzbudzania nadmiernej sensacji. Swój udział w tym może mieć fakt, iż sam autor przez wiele lat pracował jako szef wydziału śledczego i zna mechanizmy prowadzenia dochodzenia od podszewki. Horst nie szczędzi nam globalnego spojrzenia na przestępczość, zarówno tą zorganizowaną, jak i międzynarodową. I choć powieść ma swoje słabsze fragmenty, jak, chociażby, bardzo naciągany opis Wilna i irytujące wręcz sprowadzenie tego kraju do stereotypu biedy i przestępczości, w większości trzyma wysoki poziom, zarówno pod względem intrygi, jak i z formalnego punktu widzenia. Sama zagadka jest nieprzewidywalna, a czytelnik, mimo że otrzymuje informacje od dwóch zainteresowanych sprawą osób, nie jest w stanie przewidzieć, jak to wszystko się skończy. Tempo akcji podkręca jeszcze bardziej sposób pisania Horsta. Autor dzieli bowiem swoją powieść na dziesiątki krótkich rozdziałów, z których większość kończy w bardzo emocjonującym momencie. Ponadto, z początkiem nowego rozdziału zazwyczaj zmieniamy towarzyszącego nam bohatera, co sprawia, że od książki ciężko się oderwać. 
Trudno pisać o kryminale, nie zdradzając szczegółów jego fabuły. A z czym mierzymy się w "Poza sezonem"? Zabójstwem, przestępczością międzynarodową i zorganizowaną, nie do końca szczerym celebrytą zamieszanym w śledztwo, momentami, w których życie prywatne za bardzo miesza się z zawodowym i masą niedopowiedzeń, bowiem nawet w policji brakuje pełnego przepływu informacji. "Poza sezonem" Horsta to naprawdę dobrze skrojony kryminał, który non stop trzyma w napięciu. A do tego pokazuje mechanizmy, którymi rządzi się współczesny świat. Jak dla mnie to rozrywka na najwyższym poziomie! Polecam!

piątek, 17 marca 2017

O pięknie i trudach bycia rodzicem, czyli "Wiosna" Karla Ovego Knausgårda

K.O.Knausgård, "Wiosna", tłumaczenie M.Skoczko, Wydawnictwo Literackie 2017.

Karl Ove Knausgård to chyba mój ulubiony pisarz. Jeśli nie wierzycie, zobaczcie jak często opinie o jego książkach pojawiają się na blogu. Może nie czytam jego powieści w dniu premiery, ale zazwyczaj tuż po lekturze nie mogę się doczekać następnej. A Knausgård ma to do siebie, że ostatnimi czasy wydaje głównie cykle, więc tęsknota za kolejną częścią jest dużo dotkliwsza. Dziś podzielę się moimi wrażeniami po trzecim tomie "Czterech pór roku" - "Wiośnie". 
Poprzednie części cyklu składały się głównie z krótkich ni to opisów, ni to opowiadań i listów adresowanych do nienarodzonej córki pisarza. W "Wiośnie" jednak dziewczynka przyszła już na świat i staje się uczestnikiem historii opowiadanych przez Knausgårda. Oczywiście, jako niemowlę, ma dość specyficzny wpływ na życie rodzinne, jest jednak osią wydarzeń, które nie są taką sielanką, jak mogłoby się wydawać. Bowiem pisarz opisuje te epizody ze wczesnego dzieciństwa dziewczynki, kiedy zajmował się nią i resztą dzieci samodzielnie. Żona autora zmagała się wtedy z ciężką depresją. Knausgård formułuje swoje myśli w postaci trzech długich rozdziałów i epilogu, podsumowującego wszystkie wydarzenia. I za pomocą tych tekstów przedstawia przepiękną więź między ojcem i córką.
Nie jestem matką i, jak na razie, mam do niemowląt raczej negatywny stosunek. W przeciwieństwie do większości kobiet, zamiast się nimi zachwycać, boję się, że je skrzywdzę lub nie zrozumiem, czego właściwie ode mnie chcą, co skończy się nieustającym płaczem. Być może ma na to wpływ fakt, że z dziećmi wcale nie mam do czynienia i nie miałam okazji się wdrożyć. Dlaczego jednak o tym piszę? Otóż, jestem zmuszona przyznać, że Knausgård odrobinę przekonał mnie do macierzyństwa. Pokazując czym jest niezwykła więź miedzy dzieckiem a rodzicem, pisarz trafia do serc czytelników i zaskakuje niezwykłą szczerością. Sytuacja Karla Ovego nie jest łatwa - sam musi opiekować się czwórką dzieci, z których najmłodsze jest jeszcze niemowlęciem. Zajmuje się również żoną, niezdolną do wstania z łóżka. Nie tego spodziewamy się po pisarzu odnoszącym sukcesy na całym świecie. On jednak daje radę, choć nie jest ojcem idealnym. Wydaje mi się wręcz antytezą perfekcyjnych mamusiek z forów i blogów. Bowiem Knausgård przyznaje się do tego, że zdarzyło mu się zapomnieć butelki, zostawia niemowlę same w ogrodzie, a także nie zawsze potrafi zabezpieczyć wszystkie jego potrzeby. Dzięki tym drobnym błędom jest jednak autentyczny. Owszem, pisarz ten po napisaniu "Mojej walki" ma całkiem dużą wprawę w publicznym przyznawaniu się do błędów i kompromitujących sytuacji z własnego życia. Jednak porażki w wychowaniu dzieci zarówno u nas, jak i w Skandynawii są oceniane dużo bardziej krytycznie niż wszystkie inne ludzkie błędy. Jeśli nie wierzycie, przeczytajcie o wizycie Knausgårda w urzędzie zajmującym się opieką nad dziećmi. Jednak między tymi niedociągnięciami widać coś niezwykłego - wspaniałą wieź miedzy ojcem i jego potomstwem. Przywiązanie i miłość, budowane jeszcze w okresie prenatalnym, rozwijające się podczas codziennej opieki i licznych wspólnych chwil. Owszem, nie jest łatwo, jednak Knausgård nauczył się odnajdywać piękno w chwilach spędzanych wspólnie ze swoją gromadką, a także przełamywać swój własny egoizm, aby jego dzieciom żyło się jak najlepiej i by czuły, jak bardzo ważne są dla swojego ojca. Karl Ove napisał tę książkę dla córki, ponieważ chciał jej pokazać, że ulotne chwile spędzane razem są najpiękniejsze, a dzieciństwo, naznaczone szczególnym sentymentem, jest dla nas podstawą całego późniejszego życia. I dał jej przez to jeden z najwspanialszych prezentów.
Czy muszę jeszcze kogokolwiek przekonywać, że warto czytać Knausgårda? Mam nadzieję, że nie. Zapewniam jednak, że pisarz ten w swoich książkach pokazuje nam codzienność w taki sposób, że aż chce się ją przeżywać. "Wiosna" jest tego szczególnym przykładem. Bowiem w historii człowieka postawionego w sytuacji podbramkowej znajdujemy więcej nadziei niż bólu i żalu. Więcej poświęcenia niż rezygnacji. Więcej miłości niż strachu, "Wiosnę" polecam każdemu, kto chce docenić więź między dziećmi i ojcem, a także tym, którzy pragną dostrzec nadzieję tam, gdzie może jej brakować.

niedziela, 5 marca 2017

Norweski klasyk, czyli "Głód" Knuta Hamsuna

K.Hamsun, "Głód", przełożył F.Mirandola, Wydawnictwo Poznańskie, 1974.
Przyznam się bez bicia, że książkę Knuta Hamsuna przeczytałam przez Knausgårda czy też dzięki Knausgårdowi. Bowiem mój pisarski idol w "Mojej walce" bardzo często nawiązywał do twórczości norweskiego noblisty, zachwycając się "Głodem" minimum kilka razy w każdym tomie. Nie miałam wyjścia - musiałam sama zapoznać się z tą lekturą.
"Głód" to historia młodego mężczyzny z Christianii (dzisiejszego Oslo), który zarabia na życie pisaniem tekstów do gazet. Pod koniec XIX wieku wydaje się to być jeszcze bardziej nieopłacalne niż dzisiaj, więc główny bohater często wydaje ostatnie ore, a następnie włóczy się po ulicach, próbując zapomnieć o pustym żołądku. Oczywiście stara się też znaleźć jakiekolwiek źródło gotówki. Największym jego problemem jest jednak to, że nie potrafi zaakceptować swojej sytuacji przez co zdobyte pieniądze nigdy nie starczają mu na długo.
Podczas czytania "Głodu" po głowie chodziła mi jedna myśl - to prawie Dostojewski, ale "prawie" robi tutaj wielką różnicę. Okazuje się, że nie było to tylko wrażenie - Hamsun pisał swoją powieść będąc zafascynowanym "Zbrodnią i karą". Zaowocowało to podobieństwami w treści. Jednak, o ile powieść norweskiego pisarza może być uznana za bardzo dobrą, kiedy patrzymy na nią z ogólnej perspektywy, w porównaniu z arcydziełem Dostojewskiego, wypada średnio. Porusza podobne wątki, bohaterowie mają takie same ideały, ale "Głód" zdaje się być jedynie wycinkiem historii. Nie zmienia to jednak faktu, że czytało się go z przejmującą przyjemnością. Losy człowieka, który stara się zachować resztki człowieczeństwa, godności i honoru w sytuacji niepozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, są przejmujące. Jego wewnętrzne zmagania i konflikty, choć trudno je sobie wyobrazić, przesuwają granice człowieczeństwa. Co bowiem można zrobić, żeby zaspokoić głód? Utrzymać dach nad głową? Jak bardzo można dać się upokorzyć dla garści drobniaków? I jak długo można żywić nadzieję, że jeszcze będzie lepiej? Bohater "Głodu" ma szczęście. Kiedy dochodzi do granicy człowieczeństwa coś lub ktoś ratuje go z opresji. Nie potrafi jednak tego uszanować, zdaje się być pozbawiony rozsądku i umiejętności planowania, przez co bywa dla czytelnika zwyczajnie irytujący. I choć wiem, że współczesnemu Europejczykowi trudno wczuć się w sytuację ludzi umierających z głodu, historia przedstawiona w powieści Hamsuna jest zatrważająco autentyczna.
"Głód" nie jest łatwą powieścią, ale jak niemal każda książka, która przetrwała swoje czasy, warta jest przeczytania. Co prawda, to nie Dostojewski, ale ile utworów może pozytywnie przejść przez porównanie z ideałem? A "Głodowi", będącemu debiutem Hamsuna, prawie się to udało. Polecam.

piątek, 10 lutego 2017

Fikcja oparta na największym bestsellerze świata, czyli "Wszystko ma swój czas" Karla Ovego Knausgårda

K.O.Knausgård, "Wszystko ma swój czas", tłumaczenie M.Wild, Wydawnictwo Skrypt, 2009.
Kiedy przyniosłam tę książkę z biblioteki, myślałam, że napiszę niewiarygodnie pozytywną recenzję i będę pomstować na świat, że "Wszystko ma swój czas" jest w Polsce tak trudno dostępne. W końcu to powieść mojego ulubionego pisarza - Karla Ovego Knausgårda i to napisana jeszcze przed słynną "Moją Walką". Dwa tygodnie temu myślałam, że w ogóle nie została przetłumaczona na język polski. Okazało się jednak, że przed kilkoma laty książka ta została wydana w naszym kraju, w nieznanym mi dotąd wydawnictwie, które chyba już nie istnieje. Nakład był mały, a dodruk jest pewnie niemożliwy. Jakby tego było mało, okładka przeraża. Ale to w końcu Knausgård. Ta książka powinna być świetna. 
"Wszystko ma swój czas" to specyficzna powieść. Opowiada o splątanych losach ludzi i aniołów zarówno w okresie po narodzinach Chrystusa, jak i w czasach starotestamentowych. Narrator nawiązuje w niemal popularno-naukowy sposób do dzieł różnych teoretyków i świętych, a potem snuje opowieści o Kainie i Ablu, Noem i potopie, Locie, życiu jednego z autorów tekstów o aniołach, a także swoim własnym losie. Nie są to opowieści, jakie możemy znaleźć w Biblii, choć oparte są na jej kanwie. To, co Stary Testament opisuje w kilku zdaniach, Knausgård przedstawia na kilkudziesięciu stronach, snując rozważania i podważając to, co bierzemy za oczywistość. Motywem przewodnim powieści jest jednak rola aniołów na ziemskim padole i to, jak współistnieją one z ludźmi. Lecz autor nie wdaje się z czytelnikiem w teologiczne dysputy, nie zajmuje się istotą samego Boga, interesują go jedynie jego posłańcy.
Powieść ta wzbudza we mnie ambiwalentne uczucia. Kiedy wypożyczyłam tę książkę z biblioteki, nie mogłam się doczekać, kiedy po nią sięgnę i zastanawiałam się, jakim kosztem będzie dla mnie przywłaszczenie jej z premedytacją. Dziś już wiem, że ją oddam. Wiadomo, chciałabym mieć na półce wszystkie utwory mojego ulubionego pisarza, ale "Wszystko ma swój czas" nie jest warte wykroczeń. Mimo że przepadam za fabularyzacją tematów biblijnych, muszę stwierdzić, że powieść Knausgårda ma swoje lepsze i gorsze momenty. Części napisane w stylu naukowym czy też popularno-naukowym, były zwyczajnie nudne. Pierwsze czterdzieści stron to istna męka i gdyby cała narracja wyglądała w ten sposób, pewnie, mimo autora, odłożyłabym tę książkę na wieczne nieprzeczytanie. Jednak potem zrobiło się znacznie ciekawiej. Knausgård daje życie biblijnym bohaterom i pokazuje, jak daleko im do ideału. Zdejmuje z piedestału Abla, usprawiedliwia Kaina i wyjaśnia postępowanie Lota. Również Noe okazuje się nieidealny. Kiedy patrzymy na niego z punktu widzenia jego siostry, zmagającej się z potopem, wydaje się bardziej tchórzem niż boskim wybrańcem. W tle tych opowieści pojawiają się anioły. Ich udział w ziemskim życiu wydaje się marginalny, ale w rzeczywistości, może być dużo większy. Knausgård przypisuje im niezwykle ważne role i opowiada o ich człowieczeniu. Kluczem do opowieści jest badacz Antinous Bellori, jego przeżycia i prace dotyczące boskich posłańców. Niestety, ta puenta i pomysł rozwiązania całej kwestii przebywania aniołów na ziemi pozostawia wiele do życzenia. Końcówka rozczarowuje. Tak samo jak pojawiające się na ostatnich stronach autobiograficzne fragmenty. I choć książka była wielokrotnie nagradzana i nie mogę jej zarzucić nic pod względem językowym, czy konstrukcyjnym, muszę stwierdzić, że zawiodła mnie fabularnie.
Mam wrażenie, że "Wszystko ma swój czas" to powieść jedynie dla pasjonatów. Dla tych, którzy uwielbiają tematy biblijne i nie straszna im naukowa stylizacja oraz dla fanów Knausgårda, niewyobrażających sobie, że można przegapić którąś powieść swojego ulubionego pisarza. I choć przychodzi mi to z trudem, muszę powiedzieć, że powieść ta nawet nie umywa się do innych napisanych przez Knausgårda. Jestem nią rozczarowana. I choć naprawdę nie spodziewałam się kolejnej "Mojej walki" wiem, że ten pisarz potrafi pisać w taki sposób, że trudno oderwać się od książki. W tym przypadku było jednak odwrotnie. 

czwartek, 19 stycznia 2017

O wyboistej drodze do debiutu - o "Mojej walce 5" Karla Ovego Knausgårda

K.O.Kanusgård, "Moja walka 5. Powieść", tłumaczenie I.Zimnicka, Wydawnictwo Literackie 2016.
Tak, wiem, nie zaczyna się recenzowania cyklu od piątego domu. Zapewniam Was jednak, drodzy czytelnicy, że poprzednie cztery pochłonęłam niczym zahipnotyzowana. Prawdopodobnie jestem pod wpływem tej hipnozy do dziś, ponieważ pisarstwo Karla Ovego Kanusgårda wręcz uwielbiam. Także mój obiektywizm w przypadku jego prozy jest znacznie nadszarpnięty. Mimo tego, uważam, że moim obowiązkiem jest przybliżenie Wam piątego tomu "Mojej Walki".
O czym opowiada nam ten tom? Otóż, Karl Ove Knausgård, po roku piastowania posady nauczyciela na głębokiej północy Norwegii dostał się do Akademii Sztuki Pisania. Przeprowadza się do Bergen i zostaje studentem. Okazuje się, że wcale nie jest tak utalentowany i tak wyjątkowy, jak mu się wcześniej wydawało. Pisanie przychodzi mu z coraz większym trudem. Od początku musi sobie radzić nie tylko z lukami w wiedzy, ale i z brakiem umiejętności nawiązywania kontaktów towarzyskich. Przyczepia się więc do swojego starszego brata - Yngvego i stara się odnaleźć własne miejsce wśród jego przyjaciół. Jednak na przeszkodzie stoją problemy z alkoholem i fakt, że Yngve odbija mu wymarzoną dziewczynę. 
"Moją walkę" Kanusgårda trudno oceniać. Autor poddaje się w niej tak daleko idącej wiwisekcji, iż ciężko uwierzyć, że w tej powodzi bolesnej prawdy o sobie i innych, znajduje się jakieś kłamstwo, a nawet jeśli, zarzucamy je wadliwości ludzkiej pamięci, a nie intencji Karla Ovego. Musielibyśmy więc wydać moralno-literacki wyrok na żyjącego człowieka. Ta szczerość jest jednak, w moim mniemaniu, największą siłą całego cyklu. Knausgård niczego nie ukrywa i nie zataja, przez co widzimy go takim, jakim jest. A mówiąc o jego cechach, na długo przed wymienieniem listy zalet, przychodzą mi do głowy takie określenia jak bojaźliwy, neurotyczny, egoistyczny czy nieasertywny. I choć widać, że części z tych cech autor się wstydzi, bez jego egoizmu nie było by tej książki. Bo jak trzeba być zapatrzonym w siebie, aby napisać kilka tysięcy stron o własnym życiu? Jednak opowieść Karla Ovego broni się sama - napisana w dość emocjonalny sposób, jak na literaturę skandynawską, ale jednocześnie prosta w swojej formie, przemawiająca do czytelnika w sposób mu bliski. Choć w jej odbiorze, dużo ważniejsza od stylu, jest treść. A ta trafia wprost do odbiorcy, ponieważ każdy z nas musiał się kiedyś mierzyć z takimi samymi lub podobnymi problemami. I nie mówię tutaj tylko o życiu studenckim, młodzieńczych wyborach, pierwszych miłościach, ale o szukaniu własnej drogi, radzeniu sobie z ponurą, okrutną codziennością i śmiercią bliskich. A wszystko to wydaje się bardzo trudne, kiedy ma się dwadzieścia lat. Jeśli dołączymy do tego zestawu pisarską wrażliwość, ambicję i chęć tworzenia, robi się jeszcze trudniej. Droga Karla Ovego Knausgårda do debiutu, nie jest usłana różami, ale ciężką pracą, wieloma zawodami, zazdrością wobec kolegów, którym udało się szybciej, długimi okresami niemocy twórczej i zwątpieniem w to, że kiedykolwiek cokolwiek wyda. W międzyczasie trzeba żyć, a to wiąże się z dokonywaniem coraz to nowych wyborów, szukaniem kompromisów i współżyciem z ludźmi, które autorowi zawsze przychodziło z trudnością. Piąty tom "Mojej walki" to opowieść o tym, jak Knausgård z chłopca zamienia się w mężczyznę. Owszem, nadal ma w sobie coś z dziecka, nadal nie panuje nad sobą pod wpływem alkoholu, ale dojrzał do tego, aby znaleźć w życiu własną ścieżkę i nią podążać. O dziwo, udało mu się to dopiero w momencie śmierci despotycznego ojca, który mimo braku kontaktu z synem, ciągle miał wpływ na jego życie. Niestety, nic nie jest proste. W chwili, kiedy Karl Ove znajduje swoje miejsce w świecie literatury, swój sposób na pisanie, jego życie osobiste zamienia się z gruzy.
Jeśli chodzi o Knausgårda to mogę powiedzieć tylko jedno: czytajcie, czytajcie i jeszcze raz czytajcie! Nigdy nie spotkałam się z cyklem książek tak prawdziwych i pozbawionych autocenzury. Knausgård podaje nam siebie na tacy. Do nas należy decyzja, czy z tego skorzystamy. Jeśli jesteście w stanie znieść jego ciut artystyczny egoizm - nie wahajcie się. Ten tom trzyma poziom. Jest mi tak bliski jak część druga i czwarta, a tygiel uczuć w nim się znajdujący ściska serce tak jak tom pierwszy. Także polecam! Tylko zaznaczam, że Knausgårda trzeba czytać po kolei :)

niedziela, 1 stycznia 2017

"Zima" Knausgårda ma w sobie więcej ciepła niż lodu...

K.O.Knausgård, "Zima", tłumaczenie M.Skoczko, Wydawnictwo Literackie, 2016.

Wobec Karla Ovego Knausgårda nie potrafię być obiektywna. Zaznaczam to na samym początku, zanim ktoś mi zarzuci, że traktuję tego pisarza jak przeciętna gimnazjalistka Justina Biebera. Co prawda na widok Knausgårda, prawdopodobnie, nie usiłowałabym rzucić mu się na szyję, ale z pewnością podbiegłabym do niego z naręczem książek i błagała o podpis, mówiąc duńskim z domieszką norweskiego i dokładką dziwnych akcentów tylko po to, żeby po zapewnieniu, że ten biedny, nagabywany człowiek nie wie, co usiłuję powiedzieć, przejść na angielski i kompromitować się dalej, tyle że w zrozumiały sposób. Także, o ile naprawdę staram się wzbić na wyżyny obiektywizmu, bardzo wątpię, aby w tym przypadku to się udało.
"Zima" jest drugim po "Jesieni" tomem cyklu Knausgårda związanego z porami roku. Autor zamieszcza w nim listy do swojej nienarodzonej córki i krótkie ni to opowiadania, ni to opisy, odnoszące się do różnych sfer życia codziennego, od Świętych Mikołajów przez wodę, monety, poszczególne postaci z bliskiego otoczenia czy seks i poczucie sensu. Całość ilustrowana jest reprodukcjami pięknych obrazów Larsa Lerina. 
Choć "Zima" na pierwszy rzut oka wydaje się banalna, wcale taka nie jest. Przede wszystkim - w piękny sposób opisuje relację między ojcem a nienarodzoną córką i w ogóle, pomiędzy rodzicem a dziećmi. Knausgård, opowiadając o świecie, często nawiązuje do sytuacji związanych z rodzeństwem adresatki książki, pokazuje jak ważne są stosunki międzyludzkie, ale także nie boi przyznać się do błędów w tej materii. Podkreśla, co w byciu rodzicem mu nie wychodzi, a także otwarcie mówi, że się tego wstydzi i chciałby to naprawić. Pokazuje, że rodzicielstwo nie jest wolne od trudnych tematów i z dziećmi trzeba umieć rozmawiać o wszystkim, Dlatego nienarodzonej córce opisuje nie tylko piękno zimy za oknami czy wygląd i zachowanie ludzi, z którymi dziewczynka, być może, kiedyś się spotka, ale także odnosi się do dużo bardziej skomplikowanych tematów. Wspomina o jaźni, stawianiu granic, kontaktach społecznych czy pożądaniu seksualnym. I choć mówienie komuś, kto jeszcze się nie narodził o tym, co doprowadziło do jego poczęcia, może nam się wydawać niewłaściwie, wskazuje to, przede wszystkim, na gotowość rozmowy. A co do samej treści - Knausgård zaznacza w książce, że zdaje sobie sprawę z tego, że córka zapozna się z dziełem taty dopiero za kilkanaście lat. Daje mu to możliwość mówienia o rzeczach dużo bardziej skomplikowanych niż te, które przynależą do dziecięcego świata. 
W moim mniemaniu teksty znajdujące się w "Zimie" dzielą się na trzy grupy. Pierwsza, która zachwyca mnie trochę mniej, dotyczy rzeczy najprostszych, opisu tego, co znane i namacalne. Fragmenty te są napisane pięknym, aczkolwiek oszczędnym językiem i należą do najkrótszych. Dużo bardziej do gustu przypadła mi druga grupa, czyli teksty nawiązujące do spraw trudniejszych, abstrakcyjnych. W nich Knausgård dzieli się swoimi przemyśleniami i krótkimi, ilustrującymi je historiami z życia. Właśnie tam możemy dostrzec Karla Ovego z "Mojej walki", prawdziwego człowieka, który zmaga się z życiem i stara się je sobie wytłumaczyć. Trzecia grupa to listy do nienarodzonej córki i listy do nowo narodzonej córki. Te fragmenty są dla mnie najbardziej wzruszające. Bowiem na przykładzie Knausgårda możemy zobaczyć jak ojciec, dla którego nawiązanie więzi z dzieckiem jeszcze przed jego narodzinami jest bardzo trudne, stara się to zrobić. I to nie za wszelką cenę, ale w naturalny sposób, przelewając na papier swoją radość, oczekiwanie, wątpliwości i troski.
"Zima" to cudowna opowieść o budowaniu więzi oraz próbie zrozumienia i opisania świata. To książka, którą należy się delektować. Urok zawarty w słowach Knausgårda sprawia, że sami zastanawiamy się nie tylko nad pięknem narodzin, ale także nad prostotą i czarem codziennego życia. Reprodukcje obrazów Larsa Lerina, przeplatające poszczególne teksty, tylko podkreślają jej charakter, wprowadzając czytelnika w lekko melancholijny, zachęcający do refleksji, zimowy nastrój. Polecam z całego serca!

czwartek, 17 listopada 2016

Ile można ukryć za fasadą z niedopowiedzeń? - kilka słów o "Osaczeniu" Carla Frode Tillera

C.F.Tiller, "Ocalenie", tłumaczenie M. Gołębiewska-Bijak, Wydawnictwo Literackie, 2016.

Przyznam się bez bicia, uwielbiam współczesnych norweskich pisarzy. Przynajmniej od czasu, kiedy nieuleczalnie zakochałam się w "Mojej walce" Knausgårda. Na moje szczęście, Wydawnictwo Literackie ostatnimi czasy rozpieszcza takich zapaleńców, jak ja i od czasu do czasu wydaje dzieła coraz to nowych, dotąd nieznanych w Polsce, Norwegów. Tym razem przyszła pora na Carla Frode Tillera i "Osaczenie".
Osią powieści jest niejaki David. Nie pojawia się on jednak bezpośrednio na kartkach książki. Nie do końca nawet wiadomo kim jest, ponieważ David stracił pamięć. W ogólnokrajowej gazecie pojawia się jego zdjęcie i prośba do wszystkich, którzy go znają, aby pomogli mu uzupełnić białe karty jego wspomnień. Na apel odpowiadają Jon - przyjaciel Davida z czasów, kiedy byli nastolatkami, Silje - jego pierwsza dziewczyna i Arvid - jego ojczym. Każde z nich samo przechodzi właśnie jakiś życiowy kryzys, z którym lepiej lub gorzej sobie radzi. Jon, mimo niemal czterdziestu lat na karku, nie jest pewien własnej orientacji seksualnej. Potrzebuje nieustannego utwierdzania go w tym, że ma jakiekolwiek zdolności i jest komukolwiek potrzebny. Arvid - niegdyś pastor, dziś umierający na raka księgowy, stara się odnaleźć jakikolwiek sens przemijającego życia, z Bogiem czy też bez niego. Z kolei Silje nie tylko nie dogaduje się z matką, ale także podskórnie nienawidzi własnego męża. Mamy wgląd w burzliwe chwile każdego z nich poprzeplatane listami, jakie piszą do Davida, historiami z ich wspólnej przeszłości.
Co ważne, "Osaczenie" to pierwsza część trylogii. W tym tomie poznajemy Davida z okresu dorastania. Trudno znaleźć więcej informacji na temat całości, Udało mi się dotrzeć to tekstu, który informuje, między innymi, że w drugiej części będziemy mieć do czynienia z innymi bohaterami, i prawdopodobnie poznamy wczesne dzieciństwo Davida. To on ma być osią spajającą całość i pozwalającą nam poznać wiele ludzkich historii.1)
Żałuję, że polski wydawca nie zaoferował czytelnikom wszystkich trzech części naraz, choć przypuszczam, że byłoby to ryzykowne. W każdym razie, ja nie mogę się już doczekać, ponieważ "Osaczenie" jest dla mnie majstersztykiem. Napisana prostym językiem książka odsłania przed czytelnikiem psychologiczną głębię postaci. I pokazuje jak niewiele ze swoich uczuć ujawniamy, jak dużo kryje się za fasadą niedopowiedzeń, której inni nie potrafią lub nie chcą przebić. Każdy z trzech autorów listów mierzy się z sytuacjami domagającymi się szczerości, rozmowy. Właściwie tylko ona może ich w jakiś sposób wyzwolić z więzienia samotności, jednak jest jednocześnie tym, czego boją się najbardziej. Zamykają się w sobie, zachowują według konwenansów do momentu, w którym coś zaczyna pękać i trzeba ratować sytuację lub się jej poddać. "Osaczenie" to opowieść o ludzkich lękach i problemach, o nieumiejętności komunikacji i o tym, że nie tak łatwo "wygrać" lub "przegrać" w życiu. Wszystko jest przecież grą pozorów i można być nieszczęśliwym odgrywając najlepszy ze scenariuszy, czy żyjąc życiem jak z TVN-owskiego serialu o młodych, bogatych i odnoszących sukcesy. 
Drugą stronę książki są listy do Davida. One pokazują nam drugą stronę ludzkiej natury, to jak wydarzenia, w których bierzemy udział i ich postrzeganie, jest zależne od nas samych i naszego punktu widzenia. Sejle, Arvid i Jon opowiadają, mniej więcej, o tym samym okresie z życia Davida. I każde z nich widziało go inaczej. Nie chodzi tylko o to, że ktokolwiek pisał list, stawiał siebie na piedestale w życiu młodego wówczas chłopaka. Bohaterowie starali się nawet dostrzegać swoje wady, przyznawać się do tego, że ich stosunki nie były idealne. Jednak w konfrontacji z tym, jak postrzegali ich inni, zawsze kończyli na straconej pozycji. Mimo że wszyscy widywali się niegdyś niemal codziennie, nikt tak naprawdę nie zauważał, jak odbierany jest przez innych, i co mówi się o nim za jego plecami. Tiller po raz kolejny pokazał w jak zakłamanym świecie żyjemy. Jak bardzo ułatwiamy sobie życie wyślizgując się z rąk innym, zamiast wprost, na samym początku wyjaśnić co i dlaczego jest nie tak. 
"Osaczenie" wystawia ludzkości ponurą i bezwzględną diagnozę. Właściwą diagnozę. Choć nie jestem przekonana, że lek, w postaci niepohamowanej szczerości, jaki sam nasuwa się na myśl po lekturze, jest właściwy. Jestem raczej zwolenniczką złotego środka. A jeśli chodzi o Davida - składanie własnej osobowości ze skrawków cudzych historii, musi być przerażające. I choć bohaterowie stosują zabieg niemówienia wprost o rzeczach dla nich ciężkich, nie analizują własnych konfliktów z człowiekiem, który stracił pamięć i starają się stworzyć w jego umyśle jak najlepszy obraz ich samych, nie udaje im się do końca ukryć wszystkich rozczarowań czy wyrzutów z powodu niespełnionych oczekiwań. Najgorsze dla Davida jest chyba to, że fragmenty puzzli, jakie mu dano, nie do końca do siebie pasują. Niestety, nie możemy wejść w jego umysł i poczytać o tym, co dzieje się z człowiekiem, który po raz pierwszy czyta cudze historie o własnym życiu.
Spotkanie z "Osaczeniem" bezbolesne nie jest, ale i takie być nie powinno. W końcu życie też, w większości przypadków, nie należy do w pełni pozytywnych doświadczeń. Ta, oparta na psychologicznej analizie jednostki i społeczeństwa, powieść jest dla mnie podwaliną dla licznych przemyśleń o naszych wewnętrznych hamulcach i konwenansach, wśród których się obracamy. Oczywiście można znaleźć milszy sposób na spędzanie wolnego czasu niż towarzyszenie kilku postaciom w przeżywaniu trudnej codzienności i w snuciu wspomnień. Ale czasami "cięższa" lektura może przynieść więcej pożytku. "Ocalenie" jest definitywnie warte tego, by dać mu kilka godzin swojego czasu.
1)http://www.dagbladet.no/2010/10/18/kultur/litteratur/anmeldelser/litteraturanmeldelser/bok/13888342/